De Alevieten behoren tot de Islam. Zij volgen de Koran en zien Mohammed als de laatste profeet. Hun geloof volgt het geloof van Ali, de schoonzoon en neef van Mohammed. Hij zou geboren zijn in de Kaaba en zijn opgevoed door de profeet. En het geloof komt meer overeen met het sjiisme, maar niet helemaal, dan met het soennisme. Alevi betekent je verbonden voelen met Ali.
In Turkije is circa 20% alevitisch. Zij wonen vooral in het midden en oosten van Turkije en in enkele grote steden zoals Istanboel. Ook veel Koerden zijn alevitisch. We hebben geen getallen voor andere landen, maar bijvoorbeeld president Assad van Syrie is een aleviet.
De alevieten menen dat Mohammed Ali aanwees als zijn opvolger in plaats van Aboe Bakr (die de eerste kalief van de soennitische islam werd). Ali was volgens hen de eerste imam na Mohammed. Hun uitleg van de Koran wijkt af van die van de andere geloofsovertuigingen. Zij hebben twee uitleggingen van de koran, naast de openlijke ook de mystieke. Het mystieke zit sterk geworteld in het alevitische geloof. Door de eeuwenlange onderdrukking en assimilatie werden religieuze concepten vrijzinnig geïnterpreteerd en mondeling of via zang doorgegeven. De alevieten volgen een islamitisch spirituele exegese van de koran en de islam. Zij komen niet samen in een moskee, maar in een cimevi (plaats van samenkomst). De voorganger heet dede. In de cimevi wordt ook lesgegeven in muziek, computers, e.d. en deze wordt door de gemeenschap gebruikt. Ook de sjiieten geloven dat Mohammed Ali aanwees als zijn opvolger. Ook de sjiieten zien de eerste drie kaliefen niet als politieke en religieuze leiders. Ali was, volgens de soennieten de vierde kalief, voor de sjiieten de eerste kalief.
De alevieten volgen niet de vier kaliefen zoals in het soennisme maar de 12 imams, waarvan Ali de eerste was.
Het alevitsme is meer gericht op de ontwikkeling tot een goed mens, dus meer humanistisch georiënteerd. Liefde, respect en tolerantie gelden als belangrijke waarden. Het gaat niet om dogma’s en regels. De alevieten volgen de Ramadan niet. Zij vasten 3 dagen en daarna in de volgende maand nog 10 dagen (vaak opgerekt naar 12 dagen vanwege de 12 imams). De pelgrimage zoek je in jezelf en niet in Mekka of tijdens een bedevaart. Het Goddelijke zit in de mens zelf. Zij gaan uit van de medemens en van gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen. In tegenstelling tot het soennisme bidden vrouwen en mannen in gemeenschappelijke ruimtes. Vrouwen zijn geen dienaren van de man. De man beslist niet over het dragen van een hoofddoek door de vrouw. Veel vrouwen dragen niettemin die tijdens de dienst in de cimevi. Vrouwen worden ook gestimuleerd om te gaan studeren.
Zij zijn voorstander van democratische beginselen als de scheiding van kerk en staat. Alevieten mogen alcohol drinken.
De nadruk in het sjiisme is op de sharia, maar bij de alevieten op de 4 deuren en 40 treden net als in het Soefisme. De belangrijkste deur is die naar de leer van Ali. Het alevitisme kan worden gezien als een spiritueel sjiisme. Zij volgen de spirituele, mystieke en esoterische soefi-leer van Ali. In hun geloof zitten elementen van sjamanistische tradities. Zij worden ook geïnspireerd door muziek en poëzie.
De bekende mysticus Hadji Bektasj Veli, stamt af van het Huis van Ali. Deze humanistische heilige leermeester heeft geen soefi-orde gesticht, pas na zijn dood kwam de bektashi-soefi-orde op. Deze soefi-geleerde heeft mede het geloof gevormd. Hij was de grondlegger van het principe van de 4 deuren en 40 treden, dat een weg is om tot God te komen en een volmaakt mens te worden. Bij alevieten moet iedereen een religieuze leider (‘pir’ of ‘murshid’) volgen maar die moet afstammen van Ahl al-Bayt (het Huis van de Familie). Bij de soefi’s hoeft dat niet.
Het soefisme is net zo oud als de islam zelf. Bij soefi’s, de islamitische mystici, gaat het in het kort om een hartstochtelijk verlangen naar de vereniging van de ziel met God. De mysticus probeert een te worden met God door zich los te maken van aardse of materiele zaken. Mystici gebruiken metaforen om de essentie van het soefisme weer te geven, zo ook in de metafoor van de parel en de schelp. De schelp staat voor de islam, de buitenkant. Om tot de essentie te komen moet je hem openen. Pas dan vind je de parel. Dat zoeken en vinden is het soefisme. De bektashi-soefi’s werden door Atatürk verboden, en zij trokken weg maar Albanië. De alevieten omarmden de bektashi’s.
Jalal ad -Din Rumi was een filosoof en dichter van Perzische afkomst en soefi-mysticus uit de dertiende eeuw. Hij was de leidende figuur van de soefibeweging in het middeleeuwse Konya. Hij filosofeerde over de voordelen van verdraagzaamheid en zette vraagtekens bij doctrines en rituelen zoals de bedevaart naar Mekka, het drinken van wijn en homo-erotische liefde. Hij stichtte in Konya een orde van religieuze dansers. De dansende derwisjen, een half-geloof en half-dans, zijn daar bekend om. De derwisjen dansen rond om hun eigen as en blijven op een plaats en zij worden high van het draaien en van de muziek. Rumi’s gedichten zijn beroemd en zijn werk wordt nog steeds gelezen.
Alevieten worden al eeuwenlang vervolgd vanwege hun andere interpretatie van de islam. In het verleden (bloedbad van 1980 in Corum) hebben lynchpartijen van alevieten plaatsgevonden. Ook nu nog vormen zij een onderdrukte minderheid.
Alevieten zijn slachtoffer van discriminatie en worden beschuldigd van verzet tegen Erdogan. Erdogan bouwt moskeeën in alevitische dorpen. Daar komt een imam om een gebed vanaf een hoog punt van de moskee om te roepen en daarna verdwijnt hij weer. Erdogan wil dat de alevieten soennieten worden. Door de rechter werd overigens bepaald dat cimevi’s erkend moeten worden als gebedshuizen, maar in tegenstelling tot moskeeën worden zij niet door de staat onderhouden. En ook de dede wordt niet door de staat betaald zoals de imam.
Veel alevieten vinden dat de staat zich niet moet bemoeien met geloofszaken.
Mijn taalmaat had en heeft vrienden onder de alevieten, maar over het geloof praten zij niet.
Literatuur
‘Alevitisme’, nl.wikipedia. org
‘Zazaisme’, nl.wikipedia.org
‘Soefi beweging’, soefi.nl
J. Wallevaart, ’De Soefi’s in Turkije’, katinkahesselink.net(2006)
Melvyn Ingleby, ‘Erdogan bouwt moskeeën in dorpen waar alleen alevieten wonen, die gaan nooit naar een moskee’,trouw.nl (13 juni 2019)
Melvyn Ingleby, ‘In het Turkse Corum zijn de wonden van het bloedbad van 1980 nog erg diep’, trouw.nl (4 juli 2019)
Maluana Rumi’, masnavi.nl
Muharram Cengiz, ‘Alevieten. Drie moslimfilosofen uit de renaissance. Toen en nu’, humanistischecanon.nl
Reactie plaatsen
Reacties
Een interessant artikel. Ik heb de afgelopen week het boek 'Zwarte Golf' van Kim Ghattas, een Libanese journaliste gelezen. De kern van het boek dat sinds 1979 in Iran en Saoedi-Arabië, orthodoxer is geworden. In Iran wonen merendeels Sjiieten en in Saoedi-Arabië Soennieten. Volgens deze auteur is de regio door deze twee landen instabiel geworden door de regimes in deze twee landen waardoor o.a. Al Qaida en Hezbollah ontstonden. Volgens recente berichten zouden deze twee landen weer toenadering zoeken m.b.v. China.
P.S. Ik heb de weg naar je website nog niet zo gevonden maar ik waardeer je verhalen zeer,
groet, Huub