In de archieven ging het om 425.000 namen, een ontzagwekkend hoog aantal. Van 25.000 namen was het echter niet duidelijk of er een dossier beschikbaar is. Dus blijven er 400.000 te controleren namen over. Het gaat om circa 7,8 % van de Nederlandse meerderjarigen.  We weten niet hoeveel daarvan gecollaboreerd hebben. Het percentage mogelijk gecollaboreerden in België (100.000 ofwel 1,1-1,3%) is veel lager ook daar de Belgische bevolking toentertijd aanmerkelijk groter was. In Frankrijk bleef een groot deel van het land onbezet, namelijk het zuiden dat bekend is geworden als Vichy Frankrijk onder maarschalk Petain. Vichy collaboreerden met de Duitsers. Het aantal collaboranten in het bezette Noorden van Frankrijk is onbekend.
De nazipartij NSB van Mussert was niet erg populair en had in 1939 32.000 leden. In de oorlog liep dat aantal op naar 85-100.000 (0,9-1,1% van de bevolking of 3,3-3,5% van de Nederlandse meerderjarige mannen). De vrouwelijke afdeling NSVO, die oorspronkelijk niet succesvol was, groeide door opheffing van allerlei andere vrouwenorganisaties naar 20.000 leden (0,8% op meerderjarige vrouwen). Het aantal gecollaboreerden in Nederland lijkt aanmerkelijk hoger dan in de omringende landen. In Nederland werden in absolute termen en percentsgewijs de meeste Joden opgepakt van West-Europa, namelijk driekwart van de 140.000. Daar zijn een aantal redenen voor aan te wijzen. De meeste Nederlandse Joden leefden al lange tijd in ons land en waren geïntegreerd. Zij kregen personeelsbewijzen en waren dus makkelijk te controleren. In België (90%) en Frankrijk (50%) kwam een groot deel van de Joden uit Oost-Europa en waren pas in de dertiger jaren uit Duitsland gekomen. Zij waren niet geregistreerd en lieten zich ook niet registreren. Belgische Joden slaagden er beter in om onder te duiken ook door het voordeel van het terrein zoals de Ardennen. Slechts 40% van alle Belgische Joden werden vermoord. Alhoewel het Vichy bewind in Frankrijk antisemitisch was bleef het percentage opgepakte en vermoorde Joden beperkt (circa 25% van de 340.000). Er waren ook signalen vanuit Vichy Frankrijk naar het Noorden om Joden in leven te laten. In Nederland kwamen onderduiknetwerken pas laat op gang terwijl die in België en Frankrijk al vrij vroeg in de oorlog waren ontstaan. Van de 28.000 Nederlandse onderduikers werden er 12.000 verraden of ontdekt.

Er zijn diverse aspecten die verschillend waren in de verschillende West-Europese landen in de Tweede Wereld Oorlog. 
Onze koningin en de Nederlandse regering vluchtte na de inval door de Duitsers naar Engeland. Nederland kwam onder leiding van een door de Duitsers benoemde rijkscommissaris Seys Inquart met daaronder vier Generalkommisare (Fischbock, Rauter, Schmidt en Wimmer).  Rauter was verantwoordelijk voor de veiligheid (Sicherheitswesen, de SS en Polizeifuhrer). Op verzoek bleef een deel van de ambtenaren in dienst en ook de hele politie bleef in functie. De NSB had geen directe functie in het landsbestuur. De Nederlandse politiemensen en marechaussees werden ingezet bij het arresteren en bewaken van Joden en andere burgers. In kamp Westerbork met 107.000 gevangenen waren slechts een tiental SS-ers en werd de overige bewaking door de Nederlandse politie gedaan. Dienders die ontslag namen werden door hun collega’s met de nek aangekeken. Dienders voelden zich in de steek gelaten door hun baas. Loyaliteit, discipline en gehoorzaamheid waren in hun werk normaal. In Nederland werden meer Joden opgepakt door de politie dan in België. Het systeem van de Joodse Raad had meer na- dan voordelen voor de Nederlandse Joden. De zeggenschap over de deportatie ging in Nederland buiten de autoriteiten om. In België was dat minder het geval en in Frankrijk niet het geval. Dat de bevrijding in Nederland bijna een jaar later kwam dan in België en Frankrijk heeft ook effect gehad op de grotere pakkans van Joden in ons land.

In het Nederlandse civiele bestuur zaten ook enkele fanatieke nazi’s en SS-ers. Zij zagen Nederlanders als een broedervolk van de Duitsers. In België was dan minder het geval en in Frankrijk niet. Alleen in Nederland kwamen protesten op tegen de Joodse maatregelen (hoogleraren en studenten Leidse universiteit en de Februaristaking in 1941 en in 1943 de april/mei staking en de spoorwegstaking in 1944).

België en het noorden van Frankrijk kwam onder een rijkscommissaris te opereren. In België bleven de secretarissen-generaal van de ministeries in dienst. Een deel van hen werd later vervangen door collaborateurs. Koning Leopold III van België werd als krijgsgevangene vastgehouden op kasteel van Laken. Het verzet in België was krachtiger dan in Nederland, maar kende ook zware verliezen. Twee nazipartijen zaten in het Parlement in België met 10% en 8% van de stemmen (in Nederland functioneerde het parlement niet). In het Noorden van Frankrijk werd een marionettenbestuur opgezet dat collaboreerde met de Duitsers.  De gendarmes en politiemensen bleven in dienst.
Denemarken verdedigde zich niet tegen de inval van de Duitsers op 9 april 1939. De koning Christiaan X bleef in functie. Door het weinige verzet was de bezetting tamelijk mild. De nazipartij DNSAP kreeg weinig aanhang 1,8-2,1%.  De Deense overheid slaagde erin om de kleine Joodse gemeenschap (7.000) vrijwel geheel te helpen uit te wijken naar het neutrale Zweden. In 1943 kwamen stakingen en straatgevechten voor waarna de Deense politie werd opgedoekt en nam de Gestapo die taak over. Premier Anders Fogh Rasmussen hekelde in 2003 de collaboratie in de jaren 1940-43 als verwerpelijk en naïef. Het verzet in Noorwegen tegen de inval van de Duitsers was fors. Er kwamen 44.000 slachtoffers om, alle partijen werden verboden behalve de nazipartij van Quisling. De Noorse koning, de regering en de meeste Stortingleden ontvluchtten het land.

Het hoge percentage Joden die werden opgepakt heb ik in bovenstaande deels verklaard. In hoeverre de Nederlandse moraal daar iets te maken zou kunnen hebben weet ik niet. Bovendien mag iets dat 80 jaar geleden is gebeurd niet projecteren op onze huidige samenleving.