Oorsprong van de mens

De mensen stammen allen af van dezelfde voorouders. Er zijn twee hypothesen, die van de enkele-oorsprong en die van het multiregionale model.
Volgens de enkele-oorsprong hypothese, of monogenese, ook de Out of Africa-theorie genoemd zou de anatomisch moderne mens in Afrika zijn ontstaan en na vertrek uit Afrika de plaats ingenomen hebben van de mensen die daar eerder leefden en allemaal uitgestorven zijn. Volgens dit model trad er geen kruising op met die oudere vormen. Op basis van puntmutaties in mitochondriaal DNA en het menselijke Y-chromosoom is vastgesteld dat de oudste veranderingen in ons genoom tussen 150.000 en 190.000 jaar geleden in Afrika zijn opgetreden. Op grond van archeologische overwegingen is het dan aannemelijk dat de anatomisch moderne mens geëvolueerd is uit een archaïsche voorloper, Homo Heidelbergensis. Ook de neanderthaler stamde hiervan af.

Het multiregionale model uit de paleoantropologie is een andere theorie over het ontstaan van de mens. Dit model, dat tientallen jaren door vrijwel alle paleoantropologen werd aangehangen, stelt dat de moderne mens niet op één plaats is ontstaan. De overgang van aapachtige naar mensachtige vond wel plaats in Afrika, dat viel niet te ontkennen, maar men meende dat er voldoende aanwijzingen waren dat bijvoorbeeld de moderne Aziaten afstammen van de groep Homo erectus die na zijn vertrek uit Afrika, ongeveer 1,9 miljoen jaar geleden, naar Azië was getrokken, terwijl de Europeanen nazaten zouden zijn van de neanderthalers. Al deze groepen evolueerden geleidelijk tot Homo sapiens, wat mogelijk was doordat de verschillende populaties al die tijd voldoende contact hadden en voldoende genetisch materiaal uitwisselden om niet tot afzonderlijke soorten te evolueren. Een sterk argument voor deze opvatting is dat de kenmerken van moderne mensen, inclusief de kenmerken die beschouwd werden en worden als kenmerkend voor rassen, alleen het gevolg kunnen zijn van genetische bijdragen van een aantal oudere afstammingslijnen die semi-onafhankelijk van elkaar in verschillende delen van de wereld evolueerden. Paradoxaal genoeg is een ander sterk argument voor deze opvatting dat de verschillen tussen de fossielen van mensachtigen die jonger zijn dan ongeveer 1,9 miljoen jaar geleden eigenlijk niet groot genoeg zijn om indeling in verschillende soorten te rechtvaardigen. In die opvatting was Homo erectus eigenlijk al Homo sapiens.  De eerste mens leefden al 2,58 miljoen jaar geleden.

De oudere rassentheorie zoals de indeling in vijf rassen kan aan de wilgen worden gehangen.

De homo erectus verlieten Afrika langs twee routes, een boven de Rode Zee langs en een eronderdoor. De eerste en meest voor de hand liggende route is die vanuit Egypte, door de Sinaï naar het Midden-Oosten. Op deze route ligt een hindernis, namelijk de dorre woestijn van de Sahara en de Sinaï. Om die reden is deze weg alleen begaanbaar tijdens een interglaciaal optimum, wanneer de Sahara bedekt was met zoetwatermeren, rivieren en een overvloed aan wild. De andere route gaat over de Bab el Mandeb, tussen Jemen en Djibouti. Ook op deze route ligt een grote hindernis, deze keer de Rode Zee met zijn verraderlijke riffen, reden waarom zij gewoonlijk alleen 'opengaat' als de zeespiegel sterk daalt. Als de zeespiegel dan daalt is dit gebied ook erg dor, zodat langstrekkende mensen dicht bij de kust zouden moeten blijven die nu diep onder water staat, wat het vinden van fossielen van mensen van lang geleden enorm bemoeilijkt. De Homo erectus trok op die manier naar  Europa.

Waarom kwam discriminatie op?

Van oudsher leven mensen in groepen en wordt onderscheid gemaakt tussen groepen. Mensen maken onderscheid tussen hun 'eigen' groep en de 'andere', waardoor ze weten met wie zij samenwerken en met wie zij concurreren. Dit onderscheid kan ook aanzetten tot conflict, waar discriminatie een uitingsvorm van is.
Mensen passen dat categoriseren echter dus ook op andere mensen toe. Dit kan er weer voor zorgen dat mensen een onderscheid gaan maken tussen nationaliteiten, huidskleuren, seksuele oriëntaties en meer. Zodra aan die categorieën negatieve denkbeelden worden gehangen, dan kan dat de basis leggen voor discriminatie.

Dit zijn mogelijke oorzaken:

• Angst dat een andere groep schadelijk is voor de eigen veiligheid
• Angst dat iemands eigen cultuur wordt aangetast
• Concurrentie om schaarse middelen, zoals de angst om banen te verliezen door migranten

Mensen neigen mee te doen aan discriminatie als dat 'normaal' is.
"Als jij in een klas zit waar het normaal is om negatieve opmerkingen of sneren te maken naar moslims of om met 'homo' te schelden, is de kans groot dat leerlingen daarin meegaan, zelfs als zij die vooroordelen en stereotypen niet zelf delen."

Mensen met een andere huidkleur kunnen als een bedreiging worden gezien, of als concurrentie bij het vinden van werk of een woning. Angst voor het onbekende en een gevoel van onveiligheid zijn dan ook belangrijke oorzaken van discriminatie.

In de ogen van een deel van de witte Nederlanders, worden mensen van kleur of met een duidelijke migratieachtergrond, altijd als minder worden gezien.

Hoe erg was discriminatie en racisme in onze samenleving?

Racisme leidde tot slavernij. Slavernij kwam voor als gedwongen dienstverlening zoals huishoudelijk werk, dienst in het leger en zware arbeid, maar werd ook als straf opgelegd om bijvoorbeeld schulden af te lossen. Soms kregen slaven loon, soms kost en inwoning.

Mensen werden dus opgedeeld in verschillende klassen. Afrikaanse mensen werden verscheept naar de Nieuwe Wereld, ook door onze voorouders, om daar als slaven te werken.
Slavernij werd in de Verenigde Staten (ook in Suriname en de Caribische eilanden) in het midden van de negentiende eeuw afgeschaft, maar dat betekende niet dat discriminatie en racisme geheel verdwenen.

Nederland kreeg van de Verenigde Naties te horen dat door de figuur van Zwarte Piet de zwarte mens gediscrimineerd wordt. Premier Rutte heeft gezegd dat Zwarte Piet meer en meer met andere kleuren wordt geschminkt.

De politiek is niet brandschoon met name door de opmerkingen van Wilders en recent van staatssecretaris Jansen van de PVV over ‘minder, minder Marokkanen’. Wilders werd daarvoor door de rechter veroordeeld.

Ervaringen met discriminatie heeft veel negatieve gevolgen voor mensen en de samenleving. Veel mensen ondervinden dagelijks hoe pijnlijk het is om gediscrimineerd te worden. Het maakt dat mensen zich vernedert, onveilig en in hun waarde aangetast voelen, en vergroot stigmatisering van diverse bevolkingsgroepen. Bovendien tast het de vrije uitoefening van mensenrechten aan, en creëert het wantrouwen in instituties en in de rechtsstaat. 

Discriminatie en racisme nu
In artikel 1 van de Nederlandse Grondwet staat dat iedereen die zich in Nederland bevindt in gelijke gevallen gelijk moet worden behandeld. Je mag niet discrimineren wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook. Voor de wet is dus iedereen gelijk, maar in de samenleving komt het nog vaak voor dat mensen anders worden behandeld vanwege hun geslacht, huidskleur, seksuele oriëntatie en meer. Wat drijft een mens om anderen te discrimineren?

De mens in ons land en in Europa heeft vijf grondrechten:
Die zijn het kiesrecht, vrijheid van meningsuiting, recht op privacy, godsdienstvrijheid en het discriminatieverbod. Sociale grondrechten zijn er ook: economische, sociale en culturele rechten.

In de geschiedenis van Nederland zijn tot nu toe de witte burgers dominant geweest. De toenemende multiculturaliteit wordt door sommigen als bedreigend ervaren

Ook in Nederland is sprake van institutioneel racisme. Niet zozeer door discriminerende wetten en regels, maar juist door bewuste en onbewuste stereotypen en vooroordelen. Dit komt tot uiting in structurele en collectieve achterstelling van groepen mensen op basis van hun (vermeende) etniciteit. Bijvoorbeeld vanwege je huidskleur, taal, cultuur, nationaliteit of religie. Bijna helft van de mensen met een Afrikaanse achtergrond heeft te maken met discriminatie en racisme. Er wordt geen verbetering gezien tussen 2016 en nu.

Met name in het vinden van werk ondervinden mensen discriminatie. Mensen met een niet-Europese naam worden niet uitgenodigd voor sollicitatiegesprekken.
Ook bij het vinden van een huis en zelfs in het onderwijs speelt discriminatie een grote

rol. Mensen met Afrikaanse wortels hebben moeite om het onderwijs succesvol af te sluiten.

Wat kan je doen om dit uit te bannen?

We moeten oppassen dat we niet alleen de verantwoordelijkheid leggen bij mensen van kleur of mensen met een migratieachtergrond als het gaat om het oplossen van het probleem. Uit stapels wetenschappelijk onderzoek komt naar voren dat in de aanpak van racisme de inzet van witte mensen noodzakelijk is om racisme te verminderen.

Er kunnen drie tips worden gegeven:

1. Allereerst: ga je verdiepen en inleven. Stapels onderzoeken tonen het aan: wanneer witte mensen gaan lezen of luisteren naar de verhalen van mensen van kleur en naar wat zij meemaken aan discriminatie en racisme, dan kan dit vooroordelen bij hen verminderen
2. De tweede tip voor witte mensen is om zich uit te spreken tegen racisme zodat er een duidelijke sociale norm wordt neergezet. Dus als wit persoon kan je meer doen dan zelf geen racistische uitspraken te doen of handelingen te verrichten; je kunt ook je mede-witte mensen aanspreken die dat wel doen
3. Tot slot is de tip om Nederlanderschap zo inclusief mogelijk te maken. Vanuit wetenschappelijk onderzoek wordt gesproken over het creëren van een gemeenschappelijke of overkoepelende identiteit
   
   Contact maken is het allerbelangrijkste. Door contact te maken met een andere groep verruim je je denkbeeld over deze groep en merk je dat er meer overeenkomsten zijn dan verschillen tussen groepen mensen.Om te begrijpen wat discriminatie precies is en wat het voor een slachtoffer betekent, is het belangrijk om jezelf te informeren.
   Wees kritisch over informatie die eigenschappen of gedrag linkt aan bepaalde groepen. Zo wordt regelmatig in de media of door politici gesuggereerd dat bepaalde etnische minderheden oververtegenwoordigd zijn in de criminaliteit. Maar verklarende factoren, als sociaaleconomische status, onderwijs, of andere problematiek worden daarbij vaak achterwege gelaten.
   Als in je persoonlijke netwerk (familie, vrienden, of collega’s) een discriminerende opmerking wordt gemaakt, lach het dan niet weg, maar zeg dat het niet oké is

Vier van de tien (39 procent) witte deelnemers zeggen in het onderzoek dat zij zich in het afgelopen jaar wel bewuster zijn geworden van hun eigen gedrag tegenover mensen met een andere kleur. Een deel van hen is zich meer gaan verdiepen in hun achtergrond en heeft zich meer opengesteld voor anderen. Een ander deel van deze groep zegt zich nu wel bewuster te zijn van de gevoeligheid van mensen van kleur, maar daardoor juist meer op eieren te lopen om niemand onbedoeld te kwetsen.

Veel mensen van kleur zijn blij met de komst van een nationaal coördinator racisme en discriminatie. Ook signaleren ze dat veel bedrijven nu meer inzetten op diversiteit dan voorheen.

Discriminatie onder jongeren

Een deelnemer aan een seminar over racisme zegt dat we ook een beetje geduld moet hebben: "Jongeren groeien op met diversiteit. Voor hen is de scheiding tussen zwart en wit veel minder een issue."

Bijna de helft van alle kinderen en jongeren in Nederland heeft zelf gezien dat andere leeftijdgenoten gediscrimineerd werden op basis van huidskleur of afkomst. Dat blijkt uit een peiling van UNICEF Nederland onder ruim 1.000 jongeren tussen de 10 en 18 jaar.

Kinderen en jongeren ervaren vooral op school veel discriminatie, maar liefst 83 procent. Ook op straat zien zij discriminatie en racisme maar met 53 procent ligt dat percentage een stuk lager. 61 procent van de kinderen en jongeren vindt discriminatie een groot probleem en bijna 80 procent van hen wil dat er meer wordt gedaan om discriminatie aan te pakken.
Kinderen en jongeren zien dat discriminatie van andere leeftijdgenoten vooral gebeurt op basis van huidskleur en afkomst. 77 procent van de kinderen jongeren praat over discriminatie. Dit doen ze meestal met hun ouders.

Veelal jongens met een migratieachtergrond zoals Marokkanen, Surinamers, Antillianen, Turken en niet-Westerse achtergrond zijn ruim vertegenwoordigd in de gevangenispopulatie.  Zowel de verhouding met die bepaalde bevolkingsgroep als in absolute getallen is die veel hoger dan van jongeren met een Westerse achtergrond. Bij meisjes zijn de getallen veel lager en zijn de getallen minder geprononceerd.

Hoe kijk ik er zelf tegenaan?

Het is moeilijk om helemaal objectief te zijn. Als ik op straat loop vallen me mensen met kleur of vrouwen met een sjaaltje op. Als ik in het ziekenhuis in Amsterdam ben en wordt geholpen door een verpleegster bij het bloed prikken of als ik in een bed lig en wordt geholpen door vrouwen met een hoofddoek vind ik dat normaal. Ook veel van mijn medepatiënten zijn donker getint en daar maak je een praatje mee of zegt ze gedag.

In mijn werk bij Shell ben ik vaak omgegaan met donkergekleurde collega’s. Met een van hen heb ik samen lange tijd een kamer gedeeld. Ik heb cursussen gegeven aan groepen Arabieren, Aziaten, Japanners en Zuid-Amerikanen en ik ging gezellig met hen mee uit eten of iets bekijken. Veel van mijn collega’s in de kantoren in Nederland waren ook gekleurd.

Vroeger op school waren er geen donkere leerlingen in mijn klas totdat we iemand met een Arabisch Mohammedaanse achtergrond kregen. Ik heb daar geen slechte herinneringen aan.

Ik was en ben dus min of meer gewend om met mensen van kleur om te gaan. En ik denk dat ik niet of vrijwel nooit discrimineer en ik denk niet dat ik mij superieur voel ten opzichte van anderen. Ik heb dus bewust door het woordje ‘vrijwel’ een slag om de arm gehouden.

Wat is te hopen in de toekomst?

Het kabinetsbeleid waarbij asielmigratie in het verdomhoekje wordt gedaan helpt niet.

Ik denk dat net als met gender het bevorderen van positieve discriminatie voor de gekleurde mens goed is.
Met het voorkeursbeleid verklein je de kans op ongelijkheid op de arbeidsmarkt. Het nodigt minder uit om mensen per direct te weigeren op basis van hun huidskleur of handicap. Zo heeft iedereen een gelijke kans bij het solliciteren en is er een grotere vertegenwoordiging van de achtergestelde groepen.

Mensen, laten we letten op de overeenkomsten en niet op de verschillen. En let op dat er geen witte privileges zijn en dat gekleurde mensen niet oneerlijk behandeld worden of beledigd worden en spreek je uit.

We zullen het niet helemaal kunnen uitbannen, maar we kunnen het samen zoveel mogelijk tegengaan.