Finland en de vrouw

Ik las in de NRC een artikel over Finland. In Finland werd voor de vierde keer een vrouw eerste minister. In ons land hebben we nog geen vrouwelijke premier gehad. Nu zitten er in het laatste kabinet Rutte en het net aangetreden kabinet Schoofs voor het eerst ongeveer net zoveel vrouwelijke als mannelijke ministers en staatssecretarissen. In Balkenende I, II en III en Rutte I tot en met III waren vrouwen sterk in ondertal (tussen 7 en 37% van het totaal).

Vrijwel alle EU-landen hebben vrouwen als regeringsleider gekend, behalve ons land, Tsjechië en Portugal En dat is dus ook zo voor de ons omringende landen. Sommigen onder u zullen opmerken dat ook de Verenigde Staten tot nu toe geen vrouwelijke president heeft gehad. Dat is waar, maar bij de verkiezingen van 2015 scheelde het weinig of Hillary Clinton had gewonnen en nu heeft Kamala Harris een grote kans om president te worden (wat ik overigens hoop).

Dit geldt nog veel meer voor vrouwen in topposities in het bedrijfsleven. Nederland staat op positie 28 in de wereld (we zijn opgerukt van positie 38) qua topfuncties voor vrouwen, België op positie 10 en Duitsland op plek 6. In ons land hebben 13% van de vrouwen topmanagersfuncties, en 30% in de Raad van commissarissen en 15% in bestuursraden. In bedrijven van de toekomst is dat nog veel minder, dus in AI, cybercomputing en Big Data.

Wat is de reden dat we in ons land zo weinig vrouwen in de topposities zien. Ligt dat aan de vrouwen zelf of zijn er andere redenen?

In Finland zijn vrouwen meer geëmancipeerd dan in ons land. Meer vrouwen werken daar en vrijwel altijd fulltime. Vrouwen werken in Finland nauwelijks in deeltijd, namelijk 10% tegenover 70% bij ons (en onze mannen 28%). In de EU is dat percentage 28% voor vrouwen.  Vrouwen werken in Finland ook in de bouw en in het leger. De gelijkheid is daar ongeëvenaard. Ook in het sociale beleid is men scherp op gelijkheid in gender in. Er is een verbod op directe en indirecte discriminatie van geslacht. En dat geldt ook voor alles wat met zwangerschap of ouderschap te maken heeft.  Dus ook ten aanzien van moederschap en opvoeden van kinderen mag geen verschil worden gemaakt. Een vraag stellen bij een sollicitatie of een vrouw kinderen wil hebben mag niet gesteld worden, want die stel je toch ook niet aan een man. De werkgever heeft de plicht om gelijkheid door middel van ontwikkelings- en arbeidsplanning te bevorderen. Finland heeft een ombudsman die gelijke kansen moet bevorderen. De sociale bescherming bij zwangerschap en voor het gezin is goed georganiseerd. De moeder krijgt 30-60 dagen voor de bevalling vrij en 105 dagen moederschapsverlof de tijd daarna. De man heeft 6-12 werkdagen vrij bij een bevalling plus 6 dagen ouderschapverlof. Voor de volledige dagopvang van het kind wordt een toelage betaald. De ouder kan voor eigen rekening thuisblijven tot het kind drie jaar is zonder ontslagen te worden. Ze hebben een sterke vrouwenbeweging. Overigens gaat Finland naar nul dak- en thuislozen (waar bij ons ook vrouwen in kunnen voorkomen)!

Discriminatie en achterstelling in Nederland
In ons land hebben we te maken met een achterstelling van vrouwen. Volgens het Global Gender Gap report van Het World Economic Forum staat Nederland zoals al boven genoemd qua gendergelijkheid op plek 28 van de wereld. Ons land is het laagst geklasseerd in de Europese Unie.
Vrouwen worden achtergesteld op de arbeidsmarkt, de helft van onze vrouwen heeft te maken met fysiek en sekse-specifiek geweld. Ze hebben te maken met discriminatie op het werk. De doorstroom op de arbeidsmarkt is ongelijk voor vrouwen ten opzichte van mannen. Met name voor hogere functies komen vrouwen er bekaaid vanaf.

Volgens Artikel 1 van de Grondwet is iedereen gelijk voor de wet. In 2015 werd de wet gelijke behandeling voor mannen en vrouwen ingevoerd waarbij geen uitzondering voor zwangerschap of bevalling mocht worden gemaakt. Functiebenamingen moesten neutraal zijn en dus geldend voor vrouwen en mannen. Ook een gelijke beloning voor arbeid van gelijke waarde moest gelden. En ook ten aanzien van de pensioenvoorziening mag geen onderscheid worden gemaakt.
Gelijkheid van mannen en vrouwen moet op alle gebieden worden gewaarborgd volgens Artikel II-23 ook ten aanzien van werkgelegenheid, beroep en beloning. Dit artikel komt overeen met Artikel 2 van het EU verdrag dat geldt voor alle activiteiten dus ook ten aanzien van arbeid, tewerkstelling, beloning.

Ondanks wat er in de wet staat wordt genderongelijkheid in stand gehouden. De achterstelling van vrouwen gaat over eigen leven en seksualiteit, opleiding, politieke mogelijkheden, werk en salaris. Vrouwelijke symptomen van ziekten en overgevoeligheid worden vaak niet herkend. Vrouwen worden ook door de medische sector gezien als overgevoelig, hysterisch of hypochondrisch. Het zit dus tussen de oren.

Nog steeds verdienen mannen voor hetzelfde werk meer dan vrouwen. De loonkloof bij de overheid is teruggelopen naar 6% maar is in het bedrijfsleven nog steeds heel hoog (19%).

Het College Rechten van de Mens is het mensenrechteninstituut in ons land. Zij is een onafhankelijke toezichthouder, die belicht, beschermt en bevordert mensenrechten. Ook in geval van discriminatieklachten oordeelt zij daarover. Op het gebied van vrouwenrechten hanteert zij een voorkeursbeleid.

1. Beoogt vrouwen in een bevoorrechte positie te brengen om de ongelijkheid op te heffen
2. Achterstand vrouwen moet worden aangetoond
3. Aanbieding functie moet duidelijk zijn of voorkeursbeleid van toepassing is en dat functie voor iedereen open staat
4. Zorgvuldige objectieve beoordeling voor alle kandidaten moet plaatsvinden waarbij plaatsing uit de voorkeursgroep alleen kan bij gelijke geschiktheid
5. Onderscheid moet redelijk zijn in verhouding tot het te bereiken doel

Slechts in uitzonderlijke situaties kan bij voorkeursbeleid van dit toetsingskader worden afgeweken

Bij seksuele intimidatie ga je eerst naar de werkgever, mogelijk wordt er een vertrouwenspersoon benoemd of u richt zich tot de klachtencommissie voor ongewenst gedrag voor seksuele intimidatie, discriminatie en agressie arbeidsrechtkantoor. U kan sinds 2006 ook naar de arbeidsrechter voor arbitrage gaan.

Ook bij sollicitaties voor een bepaalde functie zal de werkgever of personeelsmanager zich neutraal ten opzichte van gender moeten opstellen. Opmerkingen zoals dat zwangerschapsverlof slecht uitkomt zijn ongepast en niet toelaatbaar.

Ligt de schuld voor minder topposities bij deeltijdwerk?

Sinds 1 januari 2022 is er een quotum voor vrouwen in topposities in beursgenoteerde bedrijven.

De schuld wordt in ons land gelegd bij de vrouwen omdat zij zoveel in deeltijd werken (70% voor vrouwen en 28% voor mannen volgens CBS  in 2021).  Volgens de huidige opinies vereist een topmanagersfunctie een fulltimebaan. Juist mannen die voltijdswerken en ook nog veel overwerken hebben meer kans om door te stoten naar een topmanagementfuncties.
Waarom werken zoveel vrouwen in deeltijd in ons land?

1. Sociale normen zijn in ons land bepalend voor de keuzes die mensen maken. Dit houdt de financiële ongelijkheid tussen vrouwen en mannen in stand en dat geldt ook voor de scheve traditionele verhoudingen als het gaat om werk en zorg voor de kinderen. Veel vrouwen gaan na hun afstuderen aan MBO, HBO of universiteit direct in deeltijd werken. Voor MBO en HBO is dat respectievelijk 48% en 44% en voor universitairgeschoolden 23%. Veel ouders vinden dat kinderen niet meer dan 3 dagen naar de kinderopvang zouden moeten. Ruim driekwart van de werkende 15- tot 25- werkt in deeltijd (cijfers uit 2021).Nederlanders werken volgens het CBS gemiddeld meer in deeltijd dan in andere landen en maken maar gemiddeld 1400 uren per jaar.
2. Vrouwen zeggen dat het in de eerste plaats met de zorg voor kinderen te maken heeft. In ons land doet 81% van de vrouwen huishoudelijke taken en 47% van de mannen. En de zorg voor de kinderen wordt voor 98% door de vrouwen gedaan en voor 83% door de mannen. 30% van de mannen vindt dat vrouwen beter zijn in het zorgen voor kinderen. Als vrouwen kinderen krijgen gaan ze in inkomen (gemiddeld 40%) achteruit. Dat geldt temeer als er geen goede kinderopvang beschikbaar is, dan gaan ze minder werken.

Veel vrouwen hebben wel een grote deeltijdbaan, namelijk 28 tot 35 uur per week.

3. Andere oorzaken worden genoemd dat het om persoonlijke redenen is, dat er geen voltijdswerk te vinden is, dat het huishouden veel tijd vergt en dat men tijd voor zichzelf, hobby’s en contacten voor zichzelf nodig hebt. Over kinderopvang wordt genoemd dat er wachtlijsten zijn en het veel geld kost. Bij ons worden ouders voor de kinderen belast op basis van het inkomen. Vrouwen zonder werk hebben geen recht op kinderopvang. Vrouwen die in deeltijd werken worden als minder ambitieus gezien. Deeltijd is in het verleden ingesleten in de Nederlandse cultuur en in de structuur.

Meer dan de helft van onze vrouwen is financieel afhankelijk van de man

4. Is de kwaliteit van de kinderopvang niet goed genoeg of zijn de kosten een beletsel? In veel landen is kinderopvang gratis (Noorwegen, Denemarken, België of zoals in Zweden en Finland vereisen een lage bijdragen van de ouders). In die landen gaan kinderen fulltime naar de opvang. Bij ons in Nederland is kinderopvang duur (rijksnorm (€ 10,25-€ 12 per uur ofwel € 20.000- € 23.500 per jaar).
   In andere landen wordt genoemd dat kinderopvang een positieve ontwikkeling op het kind heeft. In Noorwegen zitten 90% van de dreumesen van een jaar en ouder op de kinderopvang. Daar is de kinderopvang publiek georganiseerd en bij ons volledig privaat. De organisatie is veel gestructureerder dan bij ons. Elk kind heeft een eigen dossier waarin alle observaties en doelstellingen staan. Dat moet ook want het kinderdagverblijf neemt een deel van de opvoeding op zich. En minstens eens per jaar vindt een oudergesprek plaats over hoe het met het kind gaat. Eventuele zorgen worden besproken en een plan van aanpak wordt opgesteld. Over de kwaliteit van de kinderopvang in ons land zijn niet alleen positieve opinies te vinden. Een Zweedse vrouw die nu in Nederland woont was niet te spreken over de kwaliteit van de opvang, die volgens haar in Zweden veel beter is. Elders gaan kinderen elke dag buitenspelen tenzij het onweert. En maken uitstapjes naar speeltuin of bibliotheek. De kinderopvang in ons land geldt overigens alleen voor die ouders die werken. De kinderopvang is geen universeel recht en dat is wel zo in de Scandinavische landen. Wij gaan in de toekomst (2027) naar een nieuw systeem.

Moeders zeggen dat als de kinderopvang en het werk beter te combineren is dat ze meer zouden gaan werken.

Deeltijd en management

Het is overigens de vraag of een topmanagersfunctie alleen in voltijd kan worden vervuld. Kan iemand die bijvoorbeeld vier of drieënhalve dagen per week werkt geen topmanager functie vervullen? Ik zou niet weten waarom niet. Waarom zou een topmanager elke dag aanwezig moeten zijn. Hij gaat toch ook op vakantie, of volgt een cursus en of heeft thuis verplichtingen bij ziekte, gebeurtenissen in de familie of om andere redenen. De strategie, organisatieplanning, afstemming en beoordeling kan toch ook in minder dagen gedaan worden.  Het vereist evenwel een hele goede planning van de topmanager.

Zijn er andere redenen?

Waarom lukt het zo moeilijk in ons land om vrouwelijke topmanagers te hebben. Komt dat door de vrouwen die die verantwoordelijkheid niet willen nemen en liever in deeltijd willen blijven werken. Of komt dat door de mannen die die hogere functies voor vrouwen niet zien zitten of liever onderling verdelen en in de eigen kring houden. Ik heb de neiging om de schuld primair bij de mannen te leggen. Zij bepalen de spelregels en de organisaties zijn op de man gericht en zijn niet genderneutraal. Misschien komen onze vrouwen te weinig voor zichzelf op en conformeren zich te makkelijk aan de praktijk.

In Nederland zijn we nog lang niet zo ver. Kijk ook maar eens hieronder naar de onderstaande literatuurlijst. De titels van de artikelen, waarin vrouwen er niet goed afkomen, zijn veelzeggend.

Het voorbeeld van Sigrid Kaag is misschien illustratief. Sigrid Kaag had in belangrijke diplomatieke functies voor de Verenigde Naties gewerkt. Ze werd partijleider van D66 en was waarnemend minister van Buitenlandse zaken en daarna minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in Rutte III en minister van Financiën en vicepremier in het kabinet Rutte IV. In Nederland kreeg ze te maken met racistische opmerkingen over haar Palestijnse man en haar gezin. Ze kreeg met sterke aversie over haar vrouw-zijn te maken, en met vrouwonvriendelijke tweets, intimidatie en bedreigingen. En dat had impact op haar gezin. Zij besloot om weer uit Nederland te vertrekken en voor de VN als coördinator in Gaza te gaan werken. Een capabele vrouw die voor zichzelf opkomt wordt blijkbaar bij ons niet gepruimd.