De Reichstag brand

In de nacht van 27 op 28 februari 1933 stak de Nederlander Marinus van der Lubbe de Rijksdag in Berlijn in brand. Voor de nazi’s was dat een geschenk uit de hemel. De democratische instellingen werden aan de kant geschoven. De linkse oppositie werd verboden en 50.000 leden van de oppositie werden in concentratiekampen opgesloten. De burgerrechten werden ingeperkt, de vrijheid van meningsuiting was niet meer vanzelfsprekend en media werden gecensureerd. De democratie werd een dictatuur. De Sicherheitsdienst (SD) en de Gestapo oefenden terreur uit op de bevolking. De politie kon huizen binnenvallen en doorzoeken en de bewoners arresteren. In de Kristallnacht van 10 november 1938 werden 1.400 synagogen en 7.500 winkels van Joden vernield. De nazi’s zaten achter deze pogrom. De meerderheid van de Duitse bevolking wachtte machteloos af. Naziaanhangers deden mee en anti-Joodse rellen braken uit. Raciale haat en hysterie hadden zich meester gemaakt van (een deel) van de bevolking. De katholieke en protestantse kerk hielden zich afzijdig. Enorme aantallen decreten werden uitgevaardigd wat Joden wel of niet mochten. Joden werden massaal vervolgd en in concentratiekampen opgesloten. Vele Joden waren Duitsland al ontvlucht. Niet alleen Joden, maar ook zigeuners, gehandicapten en psychiatrische patiënten werden omgebracht. Ieder die geen rol kon spelen in de economie werd vermoord. Het ging om honderdduizenden mensen die in klinieken en instellingen hadden gezeten. Dit ontlokte een reactie van de katholieke kerk maar de euthanasie ging gewoon door. En de moordpartij gold evenzeer voor gewetensbezwaarden zoals Jehovagetuigen, vrijmetselaars, pacifisten, socialisten e.d.

Annexaties

In 1938 vond de Anschluss van Oostenrijk plaats en bij de conferentie van München werd Sudetenland aan Duitsland toegevoegd. In oktober 1938 vond in München een bijeenkomst plaats met Chamberlain, Daladier, Hitler en Mussolini over wat te doen met Tsjechoslowakije. Dit leidde tot het verdrag van Munchen en de annexatie van Sudetenland door Duitsland.  De hoop van Chamberlain en Daladier was dat op deze manier de vrede werd veiliggesteld. In maart 1939 werd Tsjecho-Slowakije geannexeerd. Alles leek tot dan toe te lukken voor de nazi’s. In augustus 1939 werd een niet aanvalsverdrag met de Sovjet-Unie gesloten, waarbij Polen werd opgedeeld. Op 1 september 1939 viel Duitsland onder valse voorwendselen Polen binnen. De nazipropaganda van Goebbels gaf de schuld aan Engeland, die Duitsland probeerde in te sluiten. Grote aantallen Polen werden afgeslacht met name de intelligentsia. Circa 6.000 etnische Joden woonachtig in Polen hadden het leven verloren, maar dit werd in de propaganda verhoogd naar 60.000. Leugens en halve waarheden waren normaal in Goebbels propaganda.   
Frankrijk en Engeland verklaarden Duitsland de oorlog. De Tweede Wereldoorlog was begonnen. De Duitse bevolking zag dit met angst en beven aan. In mei en juni 1940 werden de Lage Landen en Frankrijk onder de voet gelopen.

In 1939 gingen voedsel, kleding, e.d. in Duitsland op de bon. Tevens waren er te weinig steenkolen zodat mensen het ook in hun eigen huis zonder verwarming moesten stellen en dat met een erg koude winter in het vooruitzicht.

Het Oostfront

Bij de oorlog tegen de Sovjet-Unie blijf ik wat langer stilstaan vanwege de enorme impact die het heeft gehad op de Duitse bevolking. In juni 1941 startte Duitsland Operatie Barbarossa, de aanval op de Sovjet-Unie. Hitler verordonneerde een beleid van de “verschroeide aarde”. In het begin gingen de gebiedsveroveringen voorspoedig. Het Rode Leger trok in wanorde terug. Leningrad werd belegerd. De centrale legergroep richting Moskou stopte na de verovering van Smolensk in juli 1941 ten gunste van de aanval op Leningrad en op het zuiden. In september werd de aanval richting Moskou hervat. De Duitse troepen kwamen tot enkele kilometers voor Moskou. Het weer met regens en modder vertraagde de opmars van de Wehrmacht en de erg koude winter betekende het einde van de Duitse aanval. De Sovjets onder leiding van generaal Zjoekov zette op 6 december 1941 een tegenaanval in die desastreus voor de Duitsers uitpakte.
De slag om Stalingrad begon op 23 augustus 1942. Hitler had besloten om de legergroep Zuid op te splitsen in een deel voor de verovering van Stalingrad en een deel dat doorging naar de Kaukasus om de oliebronnen te annexeren. Meer dan 2000 bommenwerpers bombardeerden de stad aan de Wolga. De verdedigers waaronder vrouwen vochten heldhaftig tegen de superieure bewapening van de fascisten. De straatgevechten kostten vele Duitsers (en Sovjets) het leven. Vanuit de overkant van de Wolga voerden het Rode Leger steeds verse troepen en materieel aan. Reserves die de Duitsers niet hadden. De slag duurde meer dan vijf maanden. In februari 1943 capituleerden de Duitse troepen. De slag om Stalingrad was een enorm succes voor Stalin.
De wreedheid die de Duitsers tentoon hadden gespreid was ongekend, enorme aantallen dorpen waren platgebrand, vrouwen massaal verkracht en honderdduizenden inwoners afgeslacht. Hitler had een vernietigingsoorlog verordonneerd. De Duitse soldaten zagen hun tegenstanders als Untermenschen, hun rassenhaat was groot en dat gaf hen een excuus voor al die gruweldaden

In feite was de nederlaag van de fascistische troepen aan het Oostfront in 1943 al onafwendbaar. Waarom bleven de nazi’s toch doorvechten zelfs twee jaar langer tot Hitlers bunker aan toe? Mensen bleven hoop houden ook door de propaganda dat de kansen nog zouden kunnen keren.

Het einde van Duitsland

Hitler verklaarde op 11 december 1941 de oorlog aan Amerika na de aanval van bondgenoot Japan op Pearl Harbor. Naast het Rode Leger en de Britten wierpen ook de Amerikanen zich in de strijd. De invasie in Italië begon op 3 september 1943. En op 6 juni 1944 vonden de geallieerde landingen plaats in Normandië. De vorderingen van het Rode Leger en de geallieerden waren gestaag, maar de nazi’s bleven tot het laatste toe weerstand bieden.
Bombardementen op Duitse steden begonnen in 1942. Tientallen steden werden platgebombardeerd. Bekend zijn de vuurstorm op Hamburg van juli/augustus 1943 waarbij 40.000 mensen omkwamen en op Dresden van februari 1945 met 25.000 doden en de vernietiging van de stad. Overigens waren de Duitsers zelf met deze tactiek begonnen in Guernica, het Poolse Wielun, Rotterdam, Londen en andere Engelse steden

Op 30 april 1945 toen het Rode Leger vlakbij Hitlers bunker was pleegde Hitler zelfmoord en dat betekende het einde van de oorlog. Dit had een grote negatieve impact op het Duitse volk. De propaganda had de bevolking bang gemaakt voor het Rode leger, die de vrouwen zouden verkrachten, iedereen martelen en doodschieten. De Sovjets hadden meegemaakt hoe gruwelijk de nazi’s hadden huisgehouden bij de aanval aan het Oostfront. Het Rode leger kopieerde tot op zekere hoogte dat gedrag. 

Hoeveel Duitsers stonden niet achter het naziregime

Hoeveel Duitsers waren anti-Hitler en stonden niet achter het naziregime? Veel kunnen dat niet zijn geweest. Zoals eerder genoemd twee derde van de bevolking nam deel aan de massamanifestaties. Dus een derde niet maar daaronder vielen ook de ouderen, jongens onder de zes jaar en meisjes onder de 10 jaar en zieken. Dan blijft er nog maar een klein percentage over. Ook het eerdergenoemde percentage van 95,1% van het referendum geeft een indicatie, weliswaar een onvolkomen indicatie. De linksgeoriënteerde sociaaldemocraten (SPD-ers) lieten niets meer van zich horen. In de oude kernen van de arbeidersbeweging klonken wel communistische leuzen als ‘Nieder mit Hitler’ en werden pamfletten verspreid.
De Duitsers die geen nationaalsocialisten waren en niet aan de manifestaties hadden meegedaan voelden zich Duitsers en waren trots op hun land. Zij geloofden in patriottische waarden zoals moed, paraatheid, zelfopoffering en trouw. Zij kwamen niet in opstand tegen het regime, ook niet omdat hun tegengeluid betekende dat zij door de alomtegenwoordige Gestapo naar kampen zouden kunnen worden gestuurd of ter plaatse doodgeschoten. Echt verzet was niet mogelijk in Duitsland.

Volgens een Duitse kardinaal in een rede in de Westminster Cathedral in Londen in september 1946 waren Duitse katholieken geen nationaalsocialisten maar zij kenden wel vaderlandsliefde. De vraag is in hoeverre dat waar was! Overigens was de katholieke geestelijkheid ook niet erg dapper geweest tijdens de oorlog ten aanzien van de uitroeiing van de Joden. Ook daarna zou het nog lang duren voor zij met enige zelfkritiek kwam.

In het laatste driekwart jaar van de oorlog zakte het moreel weg en kreeg je meer deserteurs (een kwart miljoen) ondanks de terreur van de SS en Gestapo. In november 1944 werd een opstand van communisten, jongeren en deserteurs neergeslagen.

Waarom was er zoveel haat tegen de Joden?

Waarom haatte Hitler zozeer de Joden? Dat weten we niet zeker. Hitler was voor een rassenstrijd. Het Arische volk moest zuiver zijn. Joden hadden geen land en woonden verspreid over de wereld. Zij konden trouwen met ariërs, waardoor de zuiverheid werd aangetast. Joden moesten worden uitgebannen uit Duitsland. Overigens gold dat ook voor marxisten, in Hitlers terminologie betekende dat communisten en socialisten, zigeuners en zwakzinnigen.
Het antisemitisme speelde een grote rol in het denken van Hitler en in de nazi-ideologie. Het is geen uitvinding van Hitler. Al in de middeleeuwen waren joden slachtoffer van discriminatie en vervolging, ook om religieuze redenen. De Joden kregen de schuld van alles wat er mis was. Hitler beschouwde het Jodendom als een ras niet als een religie. De Joden waren volgens hem uit op ongeremde winstbejag, op beïnvloeding van de publieke opinie, hadden een fatale invloed op de revolutie en waren uit op de wereldheerschappij.
Overigens hadden de Joden vele hoge posities in de Weimarrepubliek zoals in de regering, in politieke partijen, bij banken en grote warenhuizen, bij docenten aan universiteiten en in de hoofdredacties van grote kranten, bij Nobelprijslaureaten en in de kunst. Dat zette ongetwijfeld kwaad bloed. De Joden werden verantwoordelijk gehouden voor de hyperinflatie van 1923. Zij werden onterecht beschuldigd dat zij niet in het leger gediend zouden hebben, maar statistisch was dat net zoveel geweest als voor andere Duitsers.  De Joden maakten slechts 0,9% van de bevolking uit. Onder Bismarck werden de Joden in 1870-71 voor de wet gelijkgesteld met andere Duitsers. Toch werd dat niet volledig gerealiseerd. Zo weigerde een deel van de kuuroorden, hotels, pension en zwembaden Joden.
De Joden werden door Hitler niet als Duitsers beschouwd. Bovendien kon Hitler de schuld van tegenvallers afschuiven op het verraad van de Joden. Hij geloofde dat het verlies van de Eerste Wereldoorlog kwam door het verraad van de joden, sociaaldemocraten en communisten (de zogenaamde dolkstootlegende). Hij meende ook dat de wereld een permanente strijd was tussen volkeren. Hitler geloofde in lage en hoge rassen. De Joden behoorden tot het lage ras, zij waren geen volwaardige burgers. Hitler zag hen als ziektekiemen.  De oorzaak van de ziekte moet je bestrijden en dat zijn de Joden. Het Duitse volk kan alleen sterk zijn als het zuiver is.
Waarom steunde een beschaafd volk als het Duitse de Joden niet, ook niet toen het uitmoorden van Joden bekend werd. Het ‘Wir haben es nicht gewüsst’ gold niet hoewel dat na de oorlog door de

Bondspresident Richard von Weiszsäcker werd gebezigd. Duitsers hielden zich er gewoon niet mee bezig, en verdrongen dat. Er waren ook vele Duitsers met een diepe haat tegen de Joden. Het antisemitisme in Duitsland was al ruim verspreid voor de oorlog.  Ook de propaganda heeft een rol gespeeld. En op straat was het antisemitisme ook zichtbaar via bordjes dat Joden niet welkom waren in winkels en openbare ruimtes. Zeker er waren Duitsers die Joodse onderduikers verborgen. En de Kristallnacht werd door vele Duitsers afgewezen. Een openbaar protest tegen de pogroms ook van de kerken kwam er echter niet. Soldaten aan het Oostfront schreven over de pogroms en maakten foto’s van executies en van de lijken en stuurden die naar het thuisfront.
Volgens een Amerikaanse historicus is er geen bewijs dat de Duitsers het niet eens waren met de eliminatie van de Joden. Andere historici menen dat vele Duitsers niet achter de uitroeiing stonden maar de Joden niet beschouwden als volwaardige Duitsers. Ook na de oorlog was de anti-Joodse houding niet ineens verdwenen

De reactie op de verloren oorlog

Was er nog toekomst voor het Duitse volk? Waarom rekten de Duitsers zo lang de oorlog?
Hitler had al eerder gezegd: ‘Als de oorlog verloren is, is ook het volk verloren. Als het volk te zwak is dan behoort de toekomst aan de sterkere volken uit het Oosten.’ Er was dus geen alternatief dan doorvechten.
Zeker er was angst voor de Sovjets maar ook het schuldgevoel over de eigen medeplichtigheid. De Duitse bevolking was niet in opstand gekomen tegen hun eigen regime. Een golf van zelfmoorden kwam op gang. In Demmin, een plaatsje in Voor-Pommeren met 15.000 inwoners, kwamen tenminste 700 zelfmoorden van mannen, vrouwen en hun kinderen voor. Sommigen noemen zelfs een cijfer van 2.000. En dit was in alle steden en dorpen het geval en door de hele bevolking heen van arbeider tot arts. Honderdduizenden Duitsers pleegden zelfmoord.

Hoe moesten de Duitsers met de verloren oorlog omgaan? Na het najaar van 1944 diende de oorlog geen enkel doel meer. Niettemin verloren nog miljoenen mensen hun leven. Hitler wilde onder geen beding capituleren. Hij wilde alleen onderhandelen op basis van kracht. Zijn gezag bleef onomstreden. Na de aanslag op Hitler door Von Stauffenberg van 20 juli 1944 werd zelfs een totale oorlog afgekondigd. Een miljoen mannen uit de industrie werden vrijgemaakt om te vechten. De SS hield een ijzeren greep op de Wehrmacht en de politie. De eis voor een onvoorwaardelijke overgave maakte dat doorvechten de enige mogelijkheid was.  De Duitsers wilden ook uit plichtsbesef, angst voor terreur, zorg om hun naasten en patriottisme niet op geven. En andere opties waren er niet.