Waarom een stukje over onze jeugd? Er zijn signalen dat een deel van de jeugd kampt met mentale klachten zoals angst en depressie. Is ons geestelijk welzijn gedaald?
Hoe groot is het probleem? Wat zijn de oorzaken? En wat valt eraan te doen?
Tussen 2015 en 2019 schoot het aantal jongeren dat jeugdhulp kreeg omhoog van 363 duizend naar 431 duizend’, aldus Robert Vermeiren, toonaangevend kinder- en jeugdpsychiater. Deze 431 duizend cliënten in de jeugdhulp, dat is 13 % van de 3,3 miljoen jongeren 0-18 jaar ofwel 1 op de 8, is een schokkend cijfer. Op dit ogenblik wordt een getal van een op de zeven ofwel 14% gehanteerd.
De schoolstress is opgelopen van 16% van de leerlingen naar maar liefst 45%. En een kwart van de jongeren tot 18 jaar heeft altijd stress waaronder zorgen over de toekomst.
Uit de onderzoeken komt naar voren dat de jeugd druk ervaart van school en huiswerk en door de eigen verwachtingen. De prestatiedruk is gestegen met een factor drie in de afgelopen 20 jaar. Dit geldt met name voor meisjes.
Een internationaal onderzoeksrapport concludeert een langzame toename van de emotionele problematiek bij meisjes en toenemende symptomen van hyperactiviteit en aandachtsproblemen bij alle jongeren. Verder wordt het bestaan van kwetsbare groepen genoemd, waaronder jongeren uit onvolledige gezinnen en meisjes. De onderzoeken betreffen de jeugd na de basisschoolleeftijd. Jongeren voelen zich ongelukkig. Zij vinden zich een buitenbeentje, ze zijn kwetsbaar, zijn angstig, beperken zich tot kuddegedrag, of vertonen narcistische tendensen. Zij worden gepest en nemen niet deel aan de samenleving.
Een ander facet is de invloed van de toename van het gamen en het gebruik van de smartphone, sociale media en een afname van beweging. Alhoewel gamen ook een sociaal aspect kan hebben mits je het samen met anderen doet.
Suïcide onder de jongeren is toegenomen en het is de eerste doodsoorzaak van jongeren.
Sommige jongeren hebben te maken met stoornissen zoals ADHD, autisme, persoonlijkheidsstoornis of PTSS. Het psychische probleem kan zich uiten in anorexia of zelfbeschadiging. We mogen spreken van een geestelijke gezondheidscrisis.
De maatschappij is veranderd door ontkerkelijking, globalisering, het einde van de verzuiling, waardoor de individualisering is toegenomen. Armoede en de toename van complexe echtscheidingen hebben de problemen voor de jeugdigen verergerd.
Wat is eraan te doen?
Primair kan de directe omgeving zoals school, clubs, ouders en vrienden steun en hulp bieden. Een deel van de jongeren (CA. 10%) gebruiken ChatGPT om hun persoonlijke problemen uit te spreken en uitleg of een reactie te krijgen. Zij communiceren met dit AI-medium als ze zich ongelukkig voelen, gepest worden of suïcidale gedachten hebben.
Een zevende van de jeugdigen heeft zodanig grote gedragsproblemen dat professionele hulp nodig is en komt bij Jeugdzorg terecht. Tien jaar geleden is Jeugdzorg naar de gemeenten gegaan.
Jongeren met complexe problemen moeten lang wachten tot zij bij Jeugdzorg terecht kunnen.
Het beroep op lichtere zorg is fors toegenomen, terwijl dat op specialistische zorg niet minder is geworden.
Jeugdzorg kent ook in 2024 nog veel problemen. De kosten zijn sinds de decentralisatie meer dan verdubbeld (van 3,6 miljard Euro in 2015 naar 8,1 miljard in 2024). Deels komt dat doordat het aantal trajecten per jeugdige is toegenomen en de trajecten langer duren. Achttien Jeugdzorgaanbieders hebben zulke grote financiële problemen dat hun voortbestaan bedreigd is. Zij zijn samen verantwoordelijk voor ongeveer 30 procent van de omzet in de jeugdzorg. Vooral middelgrote en grote jeugdhulpaanbieders kampen met veel ziekteverzuim en hoge personeelskosten. De tarieven voor Jeugdzorg zijn volgens hen vaak te laag om goede zorg te leveren.
Sinds vorig jaar zijn de problemen binnen de Jeugdzorg eerder toe- dan afgenomen. Er is wantrouwen, grote versnippering (6000 aanbieders!) en financiële onzekerheid. De afbouw van de gesloten Jeugdzorg stagneert en alternatieven komen maar lastig tot stand.
De financiële problemen van jeugdzorgaanbieders bedreigen de continuïteit en de toegankelijkheid van de Jeugdzorg. Dat concludeert de Jeugdautoriteit in de Stand van de Jeugdzorg 20241.
Om het capaciteitsprobleem van Jeugdzorg op te lossen zullen duidelijke keuzes moeten worden gemaakt. Wat doen we wel en wat doen we niet. Jeugdzorg is er voor specialistische en complexe zorg- en/of veiligheidsvragen2. De lichtere problemen kunnen mogelijk op een andere manier worden opgelost (in het gezin, de school of de samenleving).
Literatuur
Mieke van Stigt, ‘Wat is er mis met onze kinderen’, Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken, socialevraagstukken.nl (21 april 2023)
Nina Polak, ‘De jeugd van tegenwoordig: niet lui, niet losbandig, maar ongelukkig’, decorrespondent (19 feb 2025)
‘Mentale gezondheid van jongeren’, RIVM Trimbos Instituut en Amsterdam UMC
Youssef Driuch, Crystalina Agyeman-Prempeh, Joost Schellevis, ‘ChatGPT als hulp bij mentale problemen: 'Liever AI dan therapie', nosnieuws (26 sept 2025)
‘Continuïteit jeugdzorg is in gevaar', Nederlands jeugdinstituut, nji.nl (9 okt 2024)
Stijn Vos, ‘Problemen in de jeugdzorg eerder groter dan kleiner geworden. Kees van Nieuwamerongen, directeur van de Jeugdautoriteit, pleit voor een overheid die keuzes durft te maken.’ Binnenlandsbestuur.nl (8 okt 2024)
Bert Vendrik, ‘Wat is er met onze jeugd aan de hand?’, bertvendrik.nl ( 2022)
Stijn Zandbergen, ‘Ouders van overlastgevende jongeren in Sassenheim op het matje geroepen door burgemeester’, nosnieuws (8 nov 2025)
‘Jeugdautoriteit: jongeren met lichte problemen komen te vaak bij jeugdzorg terecht’, nos.nl (13 nov 2025)
‘Jongeren en het zorgen voor hun morgen’, wrr.nl
M.F. Delvos, ‘Wat is er met onze kinderen aan de hand?’, huisartsnu.be
‘Reactie van Jeugdzorg Nederland op de Stand van de Jeugdzorg 2025’, jeugdzorgnederland.nl (13 nov 2025)
‘AI-therapie’, Dit is de kwestie, tv-programma EO afl. 24 (22 nov 20)
- De Jeugdautoriteit (JA) is een Nederlandse overheidsinstantie die tot taak heeft problemen met de jeugdhulp te signaleren en te helpen oplossen. De instantie richt zich op continuïteitsproblemen en op het signaleren en voorkomen van (financiële) problemen. De Jeugdautoriteit is onderdeel van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Volgens de jeugdautoriteit komen jongeren met lichte problemen (stress of terneergeslagen gevoel, hulp bij opvoeding) te vaak bij jeugdzorg terecht.
- Dit zei Ahmed Aboutaleb, voorzitter van Jeugdzorg Nederland (voormalig burgemeester van Rotterdam).
Reactie plaatsen
Reacties