Maar door processen van secularisering en individualisering wordt de kerk niet meer als morele autoriteit gezien.
De ontkerkelijking begon in de zestiger jaren van de 20^ste eeuw. In Nederland gaat nog slechts 12% van de bevolking regelmatig naar de kerk.  Circa 43% rekent zich nog te behoren tot een kerkelijke gezindte of levensbeschouwelijke groepering. In vele andere landen ligt dat percentage veel hoger, maar in Zweden en Finland veel lager. 

Ik probeer in dit stukje antwoorden te geven op vragen zoals
- kan de moraal zonder religie?
- dat de geloofsbeleving achteruitgegaan is, wil dat zeggen dat de moraal van mensen ook is afgenomen?

De mensen bepalen nu zelf wat hun normen en waarden zijn. Hun eigen moreel kompas is leidend geworden. Na het afschaffen van de verzuiling is er geen coherente gemeenschappelijke moraal. De tijdgeest speelt daar een rol bij. Ouderen opgegroeid in de periode voor 1980 zijn groot geworden met andere morele opvattingen dan de jongeren uit de tijd daarna. Jongeren delen moderne en progressieve waarden die persoonlijke vrijheid benadrukken. Ze moeten zelf op zoek gaan naar de zin van het leven. Voor velen is dat best moeilijk.  

Mag je een moraal opleggen aan anderen en in andere tijden. Nee, onder geen beding zou dat zo mogen zijn. Onze vrijheid mag niet ten koste gaan van die van anderen. Er is geen algemene moraal in de wereld.

Welke normen en waarden hanteren we in ons eigen handelen? Is het altijd duidelijk of we weten wat goed en kwaad is?
Een studie over Europese waarden (www.europeanvaluesstudy.eu) die sinds 1981 elke negen jaar herhaald wordt geeft aan waar veel mensen staan:

• Het waardepatroon voor de publieke moraliteit gaat om aspecten zoals belastingontduiking, het aannemen van steekpenningen, het aanvragen van sociale uitkeringen zonder recht erop, zwartwerken, e.d. Door vrijwel alle mensen worden die aspecten als niet acceptabel beschouwd.  
• De private moraliteit handelt om seksualiteit en om aspecten van leven of dood. Het gaat om homofilie, abortus, echtscheiding, euthanasie en zelfdoding. Voor ouderen zijn die morele aspecten mogelijk niet gewoon maar voor de jeugdigen (misschien met uitzondering van zelfdoding) wel.

Een lossere moraal wordt niet als normaal gezien. Ik zie geen moreel verval in onze maatschappij. Mensen hebben dus een moreel kompas. Uit deze informatie blijkt dat dus moraal zonder religie kan en dat de moraal niet afnam.

Een zwak moreel aspect, zeker met de verrechtsing die in Europa plaats heeft plaats gevonden, vind ik de weerstand en de houding tegen migratie en vluchtelingen.
Het zogenaamde probleem wordt opgeblazen en bewust als onoplosbaar verklaard. Politieke partijen zoals de PVV willen dat we migranten uitzetten en dat het sluiten van de grenzen de remedie is. In Nederland circuleren allerlei hoge getallen over het aantal migranten. Die getallen kloppen niet voor het aantal vluchtelingen.

Het migratieprobleem moet opgedeeld worden in categorieën zijnde arbeidsmigranten o.a. uit Oost-Europa (7-800.000), kennismigranten (80.000), migranten uit veilige landen (105.000 Oekraïners) en migranten die gevlucht zijn uit landen met een vluchtelingenstatus (132.00 op 1 jan. 2024 volgens UNHCR). In 2023 waren er bij de IND 38.377 mensen die asiel aan vroegen. In 2023 werd over 17.925 asielaanvragen een beslissing genomen waarvan 80,8% asiel kreeg zijnde 14.490. Het aantal (nareizigers) dat kwam voor gezinshereniging, was 10.125. Er zijn op dit ogenblik 31.594 asielzoekers in afwachting van een beslissing op een asielverzoek. 

Het probleem is dus relatief klein, zeg 50.000 per jaar. Wij zullen hen moeten helpen om snel in te burgeren zodat zij een goed leven in ons land kunnen opbouwen.