Verzelfstandiging publieke sector
De overheid kent enkele specifieke organisatievormen zoals Zelfstandige Bestuursorganisaties (ZBO’s) en agentschappen. ZBO’s zijn niet onderdeel van een ministerie maar staan naast de ministeries, vaak met een eigen rechtspersoonlijkheid, en staan dus op grotere afstand. ZBO’s voeren zelfstandig openbaar gezag uit maar werken wel samen met ministeries. Voorbeelden van ZBO’s zijn De Nederlandse Bank (DNB), de Kiesraad en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV). Het regelgevende kader voor ZBO’s is vastgelegd. Andere ZBO’s zijn Kamer van Koophandel, Sociale Verzekeringsbank (SVB), Centraal Bureau Rijvaardigheid (CBR), NPO, Koninklijke Academie van Wetenschappen (KNAW), SBB (stichting beroepsonderwijs en bedrijfsleven) , CBS (Centraal Bureau voor Statistiek), TNO (is een ZBO zonder openbaar gezag), IND, NVWA (Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit), DUO (onderwijs), RVB (vastgoed) Holland Metrologie, NIB Capital, Eurometaal Holding, TNT Post, Archeologisch Dienstencentrum.

Agentschappen zijn formeel onderdeel van een ministerie maar voeren zelfstandig taken uit en kennen een eigen bedrijfsvoering. Voorbeelden hiervan zijn Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Het regelgevende kader voor agentschappen is vastgelegd. Om meer doelmatigheid voor de rijksoverheid te bewerkstelligen hanteert zij een minimum omzet van € 50 miljoen. Het aantal agentschappen groeide van 28 naar een veertigtal waaronder KNMI, RWS (Rijkswaterstaat) DJI (Dienst Justitiële Inrichtingen), RVO (Rijksdienst voor Ondernemend NL), CJIB Just Incasso Bureau, CIBG (info zorg en welzijn), KNMI, RW (Rijkswaterstaat), SRVB (verduurzaming binnenvaartschepen).

Privatisering overheidsorganisaties

Privatisering zou moeten betekenen efficiëntere bedrijfsvoering door gericht zijn op winst en concurrentie. Dit kan leiden tot lagere kosten en betere dienstverlening. Privatisering heeft een aantal voordelen en nadelen. Het voordeel is: organisaties gaan meer consument gericht te werk. Overheidsdiensten worden beter beheersbaar. Het nadeel is: voor basisbehoeften kan de marktwerking ongewenste gevolgen hebben. De nadelen van privatisering zijn onder andere minder overheidscontrole, minder toegankelijkheid voor de armere bevolking, minder garantie voor kwaliteit en verlies van banen.
Kwantitatieve restricties zijn alle wettelijke of bestuursrechtelijke voorschriften of administratieve maatregelen die de in- of uitvoer van één of meer producten naar de hoeveelheid of naar de waarde van de goederen beperken. Men spreekt dan van 'quotering' of 'contingentering'.

Onder het kabinet Kok en volgende kabinetten werd besloten om marktwerking toe te laten voor telecom, energie, openbaar vervoer en post  (deels onder invloed van EU ook OESO en IMF).
Openbaar vervoer, waterleveranciers, elektriciteitsbedrijven, zorgverlening, alles moest in de verkoop.
Met KPN ging dat niet goed.  Je moet eerst de markt liberaliseren voordat een bedrijf kan gaan privatiseren. Bij KPN was daar niet aan voldaan. 
Het staatsbelang in KLM werd afgebouwd van 31% naar 19%. De gemeenten en provincies verkochten hun energiebedrijven. Concessies voor benzinestations (250) aan de grote wegen werden geveild.

Geprivatiseerd werden Hoogovens, Daf, DSM, Fokker, Alpinvest, de haven van Vlissingen, TNT Post,  de Postbank, NIB Capital Bank, Pink Rocade, Eurometaal, Gasunie, DLV, AVR chemie, NMB, dienstecentrum, Nederlandse Pijpleiding Maatschappij, DLV, Nozema services, Connexion,  vliegveld Eelde en  Maastricht airport.

Uiteindelijk werden de volgende bedrijven niet verzelfstandigd Drinkwater, Kansspelen, Schiphol, Rijkswaterstaat, e.d.

Privatisering viel tegen

Overheidsbedrijven en -diensten die publiek eigendom waren, werden verkocht aan particulieren zodat die er winst mee zouden kunnen maken terwijl de burgers zouden profiteren van kostenverlagingen en kwaliteitsverbeteringen. Nu blijken in nogal wat gevallen de resultaten tegen te vallen en de bijwerkingen nadelig.

Ook in andere landen gaat men weer terug naar de overheid zoals gezondheidszorg en maatschappelijk werk in Noorwegen en andere Scandinavische landen.

In 1995 werd NS verzelfstandigd. Het verloor eigendom en beheer van de railinfrastructuur en het alleenrecht op vervoerdiensten per spoor. In 2002 is de infrastructuur formeel overgedragen aan het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Voornamelijk op financieel gebied veranderde veel. Bij privatisering NS ging alles fout volgens jan Timmer, voormalig president-commissaris NS. NL is te klein voor concurrentie op het spoor. Met de aanleg van de Hoge Snelheidslijn (Hsl) ging alles fout. De NS ging heel hoog bieden om concurrentie erbuiten te houden, waardoor dit buitensporig duur werd en er geen geld meer over was voor andere zaken zoals de aankoop van treinstellen. De aankoop van die van de goedkope Fyra werd een drama, daar die niet geschikt waren. Bovendien was er te weinig aandacht voor het bestaande spoorreiziger en personeel, die daarvan de dupe werden.

Er was een naïef geloof dat marktwerking beter was.

De liberalisering van de taxisector viel tegen (de tarieven gingen omhoog) en maakte de politiek huiverig voor verdere privatisering.

In de publieke sector vinden zorgverleners werk in openbare ziekenhuizen, klinieken en gezondheidscentra die eigendom zijn van de overheid of gefinancierd worden met publieke middelen. In de zorg zijn er 1,8 miljoen banen. Het ziekenfonds werd afgeschaft onder minister Hoogervorst, en vervangen door de zorgverzekeringswet. Een zekere mate van marktwerking zit daarin. Mensen kunnen vrij kiezen tussen verzekeraars.

Onder Rutte II werden diverse belastingen en voorzieningen afgeschaft. Dat werkte niet goed uit. De sociale werkplaatsen werden gesloten met het idee dat mensen in de gewone maatschappij moesten meedraaien. Dat werkte niet en gaf sociale problemen. Ook het aantal verzorgings- en verpleeghuizen werd afgebouwd. Mensen moesten thuis blijven wonen en zelfredzaam worden met hulp van hun omgeving. Dit betekende een enorme druk op mantelzorg en thuiszorg, die dat niet aankon. Ook het speciaal onderwijs ging de vuilnisbak in, die mensen kwamen thuis te zitten. De wetgeving was gericht op bezuiniging en niet op de mensen die het betrof.
Ook de vele bezuinigingen in de latere kabinetten waren niet doordacht zoals in de rechtspraak, de belastingdienst, verkeer en waterstaat, de loodsdienst, want men dacht dat alles digitaal kon. Die overheidsvoorzieningen kwamen in de problemen en dat is niet opgelost. En dan hebben we ook nog de zogenaamde fraude met de toelagen zoals de kinderbijslag.

Sommige zaken worden teruggedraaid zoals het leenstelsel voor studenten.