De Gulenbeweging (25 nov. 2025)
Waarom dit onderwerp? Dat komt door mijn Turkse taalmaat. Hij was Gülenist en werd in 2016 opgepakt net als 50.000 andere Gülenisten. Hij heeft 15 maanden in de gevangenis gezeten. In afwachting van zijn proces werd hij vrijgelaten. Hij is eerst ondergedoken en is toen gevlucht via Griekenland naar Nederland. In Turkije had hij een timmerbedrijf dat deuren e.d. maakte. Mijn belangstelling voor wat in Turkije gebeurd was gewekt.
Fethullah Gülen is een moslimgeleerde en gepensioneerd prediker en is 75 jaar oud. Aanvankelijk volgde hij Nursi een Koerdische soennitische islamgeleerde. Vervolgens kreeg hij zijn eigen volgelingen en een eigen geloofsgemeenschap. De Gülenbeweging bestond eind jaren zestig uit een kleine georganiseerde groep in de Turkse stad Izmir, waar Fethullah Gülen imam was. Gülen sloot in het begin van de jaren zeventig een pact met de conservatief religieuze beweging Millli Gorüs, waardoor de Gülenbeweging over heel Turkije verspreid werd. Dit pact hield op toen de leider van Milli Gorüs door een staatsgreep werd afgezet in 1997. Gülen steunde de coupplegers. In !999 week Fethullah Gülen uit naar de Verenigde Staten. De naam van de Gülenbeweging beweging is Hismet, wat dienstvaardigheid betekent. In 2000 werd er een rechtszaak tegen Fethullah Gülen aangespannen vanwege omstreden uitspraken.
Hij is een islamgeleerde met liberale ideeën en een open houding. Obstakels voor vrede liggen naar zijn mening hoofdzakelijk in drie domeinen: onwetendheid, armoede en verdeeldheid. Deze kunnen overwonnen worden door onderwijs, ondernemerschap en altruïsme en dialoog. Een evenwichtige balans tussen wetenschap, godsdienst en spiritualiteit is belangrijk. Hij wil de interactie met andere religies aangaan. Hij stelt voor om naar waarheid te zoeken door een evenwicht tussen materiele en spirituele waarden. Dan kan men genieten van rust en geluk. Hij gelooft dat door overtuiging mensen tot nieuwe ideeën komen. Degenen die tot geweld overgaan laten een systeem van intellectueel bankroet zien. Hij is tegen mensen bekeren. Mensen kiezen altijd voor vrijheid. Hij meent dat de seculiere democratie het enige levensvatbare politieke systeem is. Hij vindt wel dat spirituele waarden daarin te weinig vertegenwoordigd zijn.
Al eerder was de Gülengemeenschap uitgegroeid van een lokale, tot een nationale en zelfs mondiale beweging. De gemeenschap probeerde om sleutelposities in het veiligheidsapparaat en de staatsstructuur te verkrijgen en zo maatschappelijke veranderingen te bewerkstelligen. Hij probeerde een meer religieuze samenleving te verkrijgen. Ideologisch gezien is de beweging Turks-islamitisch. De Koran is de leidraad. De beweging heeft een civiele en een militaristische vleugel. In de civiele vleugel, die uit miljoenen sympathisanten bestaat, is het geloof het verbindend element. Fethullah Gülen kreeg geld van rijke donateurs en gebruikte dat om scholen, huiswerkinstituten en studentenhuizen voor kinderen uit arme conservatieve gezinnen op te richten.
Religieuze Gülenistische onderwijsinstellingen zijn er in 140 landen. Door de kwaliteit van het onderwijs trok de beweging ook kinderen van niet-gelovige families aan. De beweging is in heel Turkije tot op wijkniveau georganiseerd. Sympathisanten oefenen invloed uit in het leger, de politie, de inlichtingendienst en de rechterlijke macht in Turkije.
De volgelingen zijn vaak hoger opgeleid zoals hogere militairen, hoog politiekader, leidinggevenden uit geheime dienst, rechters, artsen, professoren, businessmensen maar ook AKP leden en hogere ambtenaren.
Gülen claimt dat er 15-20 miljoen volgers zijn. De financiële omvang van de organisatie wordt geschat op 150 miljard dollar.
Gülen en Erdogan waren niet altijd zulke grote vijanden. Erdogan was in 2003 door democratische verkiezingen aan het bewind gekomen. Gülen hielp hem om de invloed van de Kemalisten in het leger terug te dringen. Verder vond Erdogan dat er te weinig kwaliteit in het bestuursapparaat was en benoemde Gülenisten in functies binnen de veiligheidsdienst, het leger en de rechterlijke macht. Daardoor wist de Gülenbeweging zich verder uit te breiden. In 2010 had Gülen zich kritisch uitgelaten over de regering van Erdogan toen zij de nieuwe grondwet niet volgenden.
De eerste ruzie tussen AKP en de Gülenbeweging ontstond in 2013 toen de politie invallen had gedaan bij vertrouwelingen van de premier, die van corruptie beschuldigd werden. Een rechtszaak werd in gang gezet, maar de AKP wist dat te verhinderen. Erdogan en zijn AKP reageerden door beschuldigingen aan het adres van Gülenaanhangers dat zij de macht wilden overnemen. Erdogan en de AKP begonnen aan een zuivering van Gülenisten in het leger, de politie en de rechterlijke macht.
In 2016 pleegden het leger een coup, die al snel de kop werd ingedrukt. Sommigen waren van mening dat Erdogan de coup zelf in scene had gezet. Niettemin werd de schuld van de coup Gülen in de schoenen geschoven en zijn beweging werd als een terroristische organisatie gekenmerkt. De schuldigen werden dus gezocht onder de volgelingen van Gülen. Op grote schaal werden aanhangers opgepakt en gevangengezet. Het doel was om het Gülenistisch kader uit het staatsapparaat te bannen. Ook duizenden Gülen-lesinstituten werden gesloten. Er werden 50.000 mensen opgepakt en 150.000 uit hun functie gezet. Volgens andere bronnen zijn die getallen veel hoger. En ook mijn Turkse taalmaat spreekt van getallen die tienmaal hoger zijn.
We weten overigens niet of de Gülenbeweging er werkelijk bij de coup betrokken was. Fethulah Gülen heeft dat altijd ontkend.
De Gülenbeweging is op zichzelf geen politieke partij. Het is een spirituele beweging. De focus is op het geloof en de moraal en niet op de politiek. Gülen wilde weg van de seculiere samenleving (die destijds door Atatürk was ingevoerd) en naar een meer religieuze maar ook democratische samenleving. Er zullen wel volgelingen van hem in de politiek zijn beland en daar een vooraanstaande rol in hebben gespeeld. En dus in verband gebracht met de coup. Ook in Nederland werd gedemonstreerd tegen de staastsgreep.
Literatuur
‘Gülen movement’, en.m.wikipedia.org
‘Religie, onderwijs en sociale organisatie’, www.gov.uk
‘Islam and democracy’, en.m.wikipedia.org
‘Turkey coup: What is Gülen movement and what does it want’, bbc.com (21 jul 2016)
‘Het aanspreekpunt’, hizmetbeweging.nl
‘Fethullah Gülen’, nl.m.wikipedia.org
Ahmet Sik en Zeynek Sentik, ‘Fethullah Gülen en zijn beweging in zeven vragen’, De Correspondent (23 aug 2016)
Reactie plaatsen
Reacties
Ook ik heb een taalmaat gehad die een Gülen aanhanger is en op een ministerie in Istanboel werkte. Collega's belanden in de gevangenis en hij is gevlucht naar Nederland. Hij kwam veel ex-collega's tegen toen hij eerst werkte bij Ernst & Young en later bij de belastingdienst.
groet Huub