Over Neanderthalers is men in de loop van de tijd meer te weten gekomen. Er zijn meer skeletten of botresten gevonden en over een groter gebied. Het kerngebied was waarschijnlijk Centraal Azië maar ze waren verspreid over Siberië, elders in Azië, het Midden-Oosten en Europa.
Neanderthalers waren geen mensapen, ze liepen rechtop, en waren slechts weinig kleiner dan de vroege moderne mens. Hun schedelinhoud was zelfs groter dan dat van de mens, ze hadden een langwerpig hoofd, een terugwijkende kin en zwaardere wenkbrauwbogen en waren stevig gebouwd. De voorlopers van de neanderthalers, de homo erectus leefde vanaf 2 tot 7 miljoen jaar geleden.
Vanaf rond 765.000 jaar geleden wordt een verschil gemaakt tussen de voorlopers van de neanderthalers en de Denisova-mens, de laatsten trokken naar Azië. Later waren er wel seksuele contacten tussen neanderthalers en denisova-mensen zoals blijkt uit een klein percentage denisova genoom (te weten 2% bij neanderthalers en 6% bij Afrikanen).
Beneden de Sahara in Afrika wordt geen neanderthaler genoom aangetroffen.
De naam neanderthaler refereert naar een dal in Duitsland, waar in 1856 voor het eerst een fossiel werd gevonden. De neanderthalers leefden in onze streken van 400.000 tot 30/40.000 jaar geleden. Ze waren jager/verzamelaar en jaagden op groot wild waaronder mammoeten en rendieren. Naast het hoofdmenu bestaande uit vlees voor 85% aten de neanderthalers planten, bessen en noten.
De neanderthalers leefden veelal in grotten, hoewel zij ook in huizen of hutten moeten hebben gewoond.
Ook in Nederland zijn botten en gebruiksvoorwerpen van neanderthalers aangetroffen.
De neanderthalers gebruikten vuur om te koken en om warm te blijven. Ze maakten werktuigen en gereedschappen van steen, beenderen, geweien en ivoor en kleding van dierenhuiden. Ze zorgden voor zieken en ouderen en begroeven hun doden wat mogelijk gepaard ging met rituelen. Zij gebruikten geavanceerde technieken, waren sociaal ten aanzien van de zorg voor anderen.
De intelligentie en cognitieve vermogens van neanderthalers zijn vergelijkbaar met die van de vroege moderne mens. De hersenen van 1500-1650 cc waren groter dan die van de moderne mens, maar zij werden anders aangewend en dat ging ten koste van het sociaal cognitieve deel. Ze gebruikten waarschijnlijk taal om te communiceren.
De neanderthalers hebben enige tijd gelijktijdig met de vroege moderne mens in Europa geleefd. Men neemt aan dat de vroege moderne mens rond 200.000 uit Afrika in Europa is gekomen.
De homo sapiens stammen niet af van de neanderthalers. Het zijn andere takken. Door kruising over en weer heeft de moderne mens een klein percentage (1-2%)
neanderthaler genoom. De neanderthaler is dus wel onze voorganger maar geen voorouder. Alle Europese en Aziatische mensen hebben neanderthaler genoom (1-4%). Er is dus seksueel contact geweest, ook tussen de neanderthaler en de vroege moderne mens, mogelijk 50.000 jaar geleden. De moderne mens is onafhankelijk van de neanderthaler ontstaan mogelijk uit een ondersoort van de homo Heidelbergensis, net als de neanderthaler daar al vroeger uit is voortgekomen.
De homo sapiens leefden mogelijk reeds 200.000 jaar geleden in Afrika. Circa 60.000 jaar geleden trok een groep naar Azië, zelfs Zuid-Azië en Australië. Pas 46.000 jaar geleden vestigden zij zich in Europa. Eerst in oosten van Europa daarna westwaarts. Enige tijd leefden zij samen met neanderthalers, maar die werden geleidelijk verdrongen naar randgebieden zoals Spanje.
Tussen neanderthalers en de vroege moderne mens heeft wel geweld plaatsgevonden mogelijk om voedselbronnen. Ook heeft er een culturele uitwisseling plaats gevonden. De gewelddaden tussen neanderthalers ende moderne mens hebben niet geleid tot genocide, massagraven zijn niet aangetroffen.
Waarom stierven de neanderthalers uit?
We weten het niet precies. Er zijn slechts vermoedens.
Relatief waren er weinig neanderthalers ten opzichte van de aantallen van de moderne mens (een getal van 10.000 in Europa wordt aangenomen). Tussen de moderne mensen en neanderthalers heeft geen assimilatie plaats gevonden mogelijk door het kleine aantal neanderthalers. De neanderthalers maakten waarschijnlijk veel minder nageslacht (vrouwen bevielen eens in de vier jaar). Was een oorzaak van het uitsterven de geringe voortplantingsdrift, of waren er andere oorzaken zoals de uitbarsting van vulkanen (in Europees-Azie), een ongeneeslijke ziekte, minder voedsel door uitsterven van prooidieren of klimaatverandering. Overigens bleken alleen neanderthaler meisjes vruchtbaar en niet de jongens. De waarschijnlijkste reden van het uitsterven is dat de neanderthalers door de moderne mens werden verdrongen naar de randgebieden. Uit DNA onderzoek blijkt dat de genenpool van de neanderthalers zwakker werd door inteelt en gebrek aan genetische variatie.
De laatste neanderthalers hebben tot 39.000 jaar geleden in Gibraltar geleefd.
Waarom overleefde wel de vroege moderne mens. De moderne mens kreeg meer en vaker nakomelingen. Ze maakten sneller innovaties van nieuwe werktuigen, kunst en symboliek. De moderne mens verspreidde zich sneller over de wereld. De moderne mens leefde in grotere sociale groepen en was gericht op samenwerking.
Literatuur
Rob Oele, 'De Neanderthaler en de moderne mens: zoek de verschillen', scientas.nl (14 juni 2015)
Maya Wei-Haas, 'Je hebt misschien meer neanderthaler-DNA dan je denkt', nationalgeographic.nl (31 jan 2020)
‘Neanderthaler’, nl.wikipedia.org
‘Oudste DNA ooit van moderne mens helpt vermenging met neanderthalers te dateren’, NOS Nieuws (12 dec 2024)
‘Wetenschappelijke kennis over het uitsterven van neanderthalers verschuift’, universiteitleiden.nl (1 mrt 2021)
Reactie plaatsen
Reacties