Ik heb al eerder over Europa geschreven, namelijk in Mijmering 6 ‘Europa’ van 7 mei 2021, in Mijmering 9 ‘Europa in een veranderende wereld’ van 16 september 2021 en in een lang artikel op deze website getiteld ‘Wat is er met Europa aan de hand?’ van 30 jul 2024. In de eerstgenoemde haalde ik Caroline de Gruyter columniste van de NRC aan, die betoogde dat de belangstelling voor Europa lauw is en dat doormodderen de enige weg is. In de tweede mijmering besprak ik dat de macht van de VS tanende was, China opkwam, de band van Europa met de VS losser werd en Europa zijn defensie op korte termijn op peil moet brengen. In mijn website artikel noemde ik de problemen in Europa waaronder de verrechtsing in Europa, het gebrek aan leiding en de druk van de VS op Europa om de handel met China te beperken.
Intussen is er met name onder Trump II veel gebeurd ten aanzien van onze betrekkingen met de VS en ook in onze relatie met China.
De VS en China zijn zowel partners als concurrenten, en de EU bevindt zich in een delicate positie tussen deze twee machtsblokken. Laat ik eerst inzoomen op de beide grootmachten alvorens in te gaan op de situatie van Europa en in hoeverre haar positie te verbeteren valt.
Verenigde Staten
Onder de onberekenbare Amerikaanse president Trump, die zich weinig van Europa aantrekt, staat het Trans-Atlantisch verdrag op de tocht. Zijn benadering van het conflict tussen Rusland en Oekraïne laat dat ook duidelijk zien. Zijn min of meer warme contacten met Poetin versterkt het idee dat Europa meer op zichzelf is aangewezen. Vrijwel alle wapens voor Oekraïne komen uit Amerika daar Europa’s eigen wapenindustrie nog beperkt is. Europa betaalt weliswaar die wapens, maar Amerika bepaalt welke worden verstrekt.
De besprekingen over een handelsakkoord tussen de VS en Europa werden afgebroken. Trump’s America First beleid had de ogen in Europa moeten openen. Ook het invoeren van de importheffingen door deze president laten een Alleingang van de autocratische Trump zien.
Overigens denk ik dat onder een andere president dit niet of nauwelijks zal veranderen.
Ook de rol van de VS in de NAVO wordt door Trump met andere ogen bekeken. Hij dreigde met het uittreden van de VS. Je kan je afvragen wat is in feite de veiligheidsparaplu van de VS voor Europa nog waard.
China
China is nu een neo-totalitaire staat. Onder de huidige Chinese president XI is de liberale koers van Deng Chao Ping losgelaten. Dit resulteerde in een lossere band van China met Europa. De relatie tussen Europa en China is complex en omvat een mix van handel, concurrentie en partnerschap. De handel is aanzienlijke, waarbij aangetekend wordt dat Europa sterk afhankelijk is van de Chinese import. Overigens haalde dit jaar de economie van de EU die van China recentelijk in qua nominale omvang. Europa is afhankelijk van China voor kritieke materialen zoals lithium, kobalt en zeldzame aardmetalen, die essentieel zijn voor de energietransitie en de chipproductie. Dit is voor Europa een heet hangijzer daar zij totaal afhankelijk is van die importen. De toekomst moet uitwijzen wat dit gaat betekenen.
Voor onze relatie met China hebben we ook te maken met de VS. De VS legt bijvoorbeeld beperkingen op aan de export van onderdelen voor de chipproductie naar China. Europa zit dan in een spagaat.
De recente opschudding over Nexperia, een Nederlandse producent van relatief eenvoudige chips, resulteerde in consequenties voor onze verhouding met China. De Chinese topman werd van zijn functie door onze regering ontheven, daar hij probeerde de kennis van Nexperia en de Nederlandse productie naar China te verplaatsen. Vervolgens reageerde China door de export van Nexperia chips, die in China worden gemaakt stop te zetten.
Wat betekent deze nieuwe werkelijkheid voor Europa?
De structurele zwakheden van Europa in het streven naar "strategische autonomie" zijn een gebrek aan essentiële grondstoffen, industrieel concurrentievermogen en militaire macht. Deze drie zijn nu met elkaar verbonden. Ze vereisen allemaal enorme uitgaven.
De verwaarlozing van de Europese defensie in de laatste decennia had een negatief effect in de zin dat de EU niet als een serieuze bondgenoot in de VS werd gezien. In de ogen van de VS was de EU een afhankelijke partij waar je minder rekening mee hoeft te houden. In mijn mijmering van vierenhalf jaar geleden had ik daar overigens al op gewezen.
Waar zou de EU aan moeten werken:
1. de economische en monetaire unie versterken. Europa heeft een substantieel deel van de wereldhandel (2024 EU export 15,6%, VS, 10,6% en China 16,1%; import EU 13,9%, VSW 16,0% en China 13,2%),
2. het versterken van de eenheid door leiderschap, met een mond praten en bij voorkeur centralisering van het beleid,
3. Het vormen van een sterk leger met centrale aansturing. Een autonome defensie die niet afhankelijk is van de VS.Gelukkig dat de EU nu onder druk van de VS de defensie-uitgaven verhoogt naar 5% van het BBP.,
4. het verkleinen van technologische afhankelijkheid en het bevorderen van een gelijk speelveld in handelsrelaties,
5. De Europese regelgeving wordt gezien als een belemmering voor groei, vooral in de technologiesector, wat de Europese concurrentiepositie tegenover de VS en China verder compliceert. Verminderen van de regelgeving,
6. de economische, sociale en territoriale samenhang en de solidariteit tussen de EU-landen verbeteren,
7. Het respecteren van de rijke verscheidenheid van talen en culturen.
Zoals China Europa bekijkt (als partner, concurrent en systeemrivaal) zo zullen we zelf ook naar China moeten kijken. In feite zouden we ook de relatie met de VS op dezelfde manier moeten zien. In onze relatie met de VS is geen plaats meer voor vriendschappelijke gevoelens, afhankelijkheid of een gunfactor.
Literatuur
Lex Bohlmeijer, ‘Kan Europa op eigen benen staan’, decorrepondent.nl (28 febr 2025)
‘Europa moet zich uiterlijk in 2030 kunnen verdedigen; dronemuur is klaar in 2027’, nu.nl ( 16 okt 2025)
‘Draghi waarschuwt opnieuw: ‘EU blijft achter bij VS en China’’, bnr.nl (16 sept 2025)
‘Wat is er met Europa aan de hand?’, charlescornelisse.nl (30 jul 2024)
Thom de Greef, Sinds 2020 stijging export EU-goederen naar VS’, esb.nu (30 jun 2025)
‘De positie van de wereldhandel van EU in cijfers (infografiek)’ europart.europa.eu (18 mrt 2024)
Caroline de Gruyter, ‘Terwijl Nederland zapte van Geert naar Henri’, nrc.nl (25 okt 2025)
Reactie plaatsen
Reacties