In de jaren zestig ging men nog massaal naar de kerk. Ik herinner me dat de kerken volzaten en er in het weekend 4 of 5 missen werden opgedragen. In die tijd was de maatschappij sterk verzuild in katholieke, protestantse, socialistische en liberale zuilen. En dat betekende dat de verzuiling doorzette in politieke partijen, omroepen, vakbonden, kranten, kruisverenigingen, scholen en sportverenigingen. Kinderen speelden alleen met de eigen geloofsgenoten. Voor mijzelf was dat niet het geval, mijn vrienden waren niet-christelijk of protestant. Ik voetbalde bij een algemene vereniging FC Haarlem, niet ver van mijn huis. Toen ik naar de middelbare school ging kwam de Augustijne’ rector mijn ouders vertellen dat ik bij een katholieke vereniging moest gaan voetballen. Met als gevolg dat ik in een ander stadsdeel van Haarlem moest voetballen, alwaar ik niemand kende. Na een jaar ben ik van die club afgegaan en ben gaan basketballen en wel bij een algemene vereniging.

Mijn moeder was van huis uit hervormd, maar om met mijn vader te kunnen trouwen moest ze katholiek worden. In het geheim, want haar vader mocht het niet weten, volgde zij catechisatie in Haarlem op ruim 20 km van haar dorp. Zij werd katholiek en zij trouwde. Haar vader heeft er altijd moeite mee gehad. Na haar trouwen hebben mijn ouders in Haarlem een groentezaak geopend. Op 100 meter afstand zat een gereformeerde groenteboer en daar gingen de gereformeerden naar toe om gereformeerde andijvie te kopen terwijl onze aardappels katholiek waren.
Wat fijn dat dit allemaal voorbij is!

Laat ik eerst een idee geven hoeveel gelovigen er nog zijn en in hoeverre zij nog naar de kerk gaan.
In 2022 behoorde 43% van de bevolking van 15 jaar en ouder tot een kerkelijke gezindte of levensbeschouwelijke groepering. Slechts 12% ging regelmatig naar de kerk. In 2019 waren die getallen nog 46% en 14%. Het kerkbezoek nam en neemt gestaag af. De corona-epidemie heeft daar niet bij geholpen. In alle kerken is het aantal kerkbezoekers na die epidemie afgenomen. Wel is het aantal kijkers van online-diensten wat toegenomen. Met name jongeren (twintigers en dertigers) komen minder in de kerk. Door migranten is de diversiteit in religieuze stromingen gegroeid, zoals boeddhisme, hindoeïsme, islam en andere migrantenkerken.

Bij de katholieken is de leegloop van de kerken sneller gegaan dan bij de andere religies (achteruitgang kerkbezoek tussen 2006 en 2016 van 16 naar 11,7% en bij de protestanten van 14% naar 8,6%). Ook na het derde Vaticaanse concilie waarbij de kerk zich meer ging conformeren aan de gebruiken in de samenleving (verdwijnen van het Latijn, priester staat nu met het gezicht naar de gelovigen, communie-uitreiking aan de gelovigen, meer moderne muziek, e.d.) werd de leegloop niet gestuit. Toch zijn er nog bijna 4 miljoen ingeschreven katholieke leden. 
In 1968 gingen 2,7 miljoen katholieken naar de kerk, in 2017 was dat 173.000 en men verwacht dat er in 2030 nog maar 30.000 gaan. De kerkgang bleek deels een gewoonte te zijn.

Het vertrouwen in het instituut kerk zit op een laag niveau. In 2014/15 had slechts 13% van de bevolking vertrouwen in de kerk. Het seksuele en pedofiele misbruik in katholieke instellingen heeft dat versterkt.  

Nu gelooft nog maar 17 in een God, 13% in de hemel en 4% leest de bijbel.

Het aantal kerken neemt af. Sinds 1975 zijn van de 8.000 Nederlandse kerken 1.340 buiten gebruik genomen hetzij door een andere bestemming hetzij door sloop. In de komende 10 jaar verwacht men dat er nog 1.200 verdwijnen. De bisschoppen willen niet dat de kerkgebouwen onwaardig gebruikt worden, daarom willen ze liever dat de sloopkogel erin gaat.

Waarom zijn zovelen uit de kerken weggebleven of afvallig geworden?
Voor de snelle secularisatie na de jaren zestig zijn een aantal redenen aan te wijzen:

• mensen maakten meer en meer hun eigen keuzes (individuelere samenleving)
• verdergaande democratisering
• toenemende emancipatie
• de komst van de televisie
• toename van het kennisniveau als gevolg van hoger opleidingsniveau en meer geletterdheid,
• een groter zelfvertrouwen
• meer welvaart.

Volgens Antoine Bodar (priester die ook bekend is van Radio en TV) heeft de kerk zelf haar gebruiken en rituelen bij het oud vuil gezet en zaken verkondigd die men ook op de radio, televisie of de bittertafel kan horen.

Toen ik naar de middelbare school ging waren er acht Augustijne’ paters, die (vrijwel altijd zeer goed) les gaven. Na mijn kandidaats, drie a vier jaar later, werd ik gevraagd om daar schei- en natuurkunde te geven, daar ze te weinig leraren daarvoor hadden. In die paar jaar waren alle paters vertrokken en was het feitelijk een seculiere school geworden. 

We kunnen constateren dat Nederland geen gelovig land meer is

Literatuur

‘Religieuze betrokkenheid in Nederland’, cbs.nl (7 april 2023)
‘Waarom lopen de kerken leeg’, npokennis.nl (11 dec 2018)
Andrea Vrede, ‘Bisschoppen zoeken in Vaticaan antwoord op leegloop kerken in Nederland’, NOS nieuws (7 nov 2022)
Hans Bekkers, ‘Leegloop kerken vraagt actieve rol gemeenten’, binnenlandsbestuur.nl (9 nov 2017)
‘ Onderzoek: Rooms-katholieken in Nederland veel progressiever dan kerk’, NOS nieuws (27 jan 2022)
‘Legere kerkbanken bij zondagsdienst in merendeel kerken na coronacrisis’, NOS nieuws (10 mrt 2023)
Aaldert van Soest, 'Drie op de vijf kerken kampen na coronacrisis met leegloop.Vooral jongere kerkganger blijft weg', nd.nl (10 maart 2023)