Bijen en bijen houden
Mijn taalmaat weet veel van bijen en hield bijen in de tijd dat hij in Turkije woonde. Hij heeft destijds als timmerman meer dan 500 korven gemaakt. Hij gaat nu ook in Nederland bijen houden. We hebben tijdens onze gesprekken het vaak over de rol van imker en de eigenschappen van bijen gehad.
Die kennis probeer ik in dit artikel door te geven.
Honingbijen, hommels en wespen
Een bij is een wonderlijk en zeer complex insect. Het heeft een zeer belangrijke functie in de natuur.
De honingbij verzamelt nectar en verstuift stuifmeel. Er zijn allerlei soorten bijen, in Nederland ongeveer 32, maar die verzamelen geen nectar en leven niet in een bijenkorf.
Een bijenvolk heeft een koningin. Een mannelijke honingbij wordt een drone genoemd.
Een hommel, behorend tot de bijensoort, is dikker en behaarder dan een bij, eet nectar van de bloem, maar verzamelt geen nectar. Ze slapen in een holletje in de grond. Daar ze van bloem naar bloem vliegen brengen ze stuifmeel van de ene bloem naar andere. Ze zijn de beste verstuivers en kunnen wel 60% van hun lichaamsgewicht aan stuifmeel vervoeren.
Een wesp is geen bij, eet wel nectar van de bloem, bestuift ook wel maar zet geen nectar af in een honingraat. Het nut van een wesp heeft te maken met het opruimen van ongedierte.
Een hoornaar, een invasieve exoot, die tot de familie van plooivleugelwespen behoort, is schadelijk voor een bijenkolonie. Een hoornaar kan wel meer dan 3 cm worden. Ze doden alle uit een kast komende bijen. Uiteindelijk kruipen ze naar binnen om het nest leeg te roven. Steken van bijen naar de hoornaar heeft geen zin daar de steek niet door het pantser komt.
Honingbijen en werkbijen
Een bijenkolonie bestaat uit:
- een koningin
- enkele honderden darren (niet vruchtbare bijen)
- 10.000 tot 80.000 werkbijen
De koningin en de werkbijen zijn vrouwelijk. De bijenkoningin is groter dan de andere vrouwtjes en kan 5 miljoen spermacellen in haar buidel dragen. De enige functie van mannetjesbijen is om de bijenkoningin te bevruchten. De bevruchting vindt plaats tijdens de vlucht in de lucht. Mannetjes sterven na de bevruchting. Ze leven maar een paar weken. Werkbijen leven 5 tot 6 weken en de bijenkoningin 4 tot 5 jaar. Een hommel maar 4 weken.
De koningin scheidt een geurstof af in de bijenkast die uniek is. De werkbijen van een kolonie hebben dezelfde geur. Zo kunnen honingbijen hun eigen bijenkast terug vinden.
Een bij heeft een kop met twee ogen en voelsprieten, ziet maar hoort niet, heeft 6 poten en 4 vleugels. Ze zijn behaard op het lijf en de poten. Een bij heeft een angel, die gif afgeeft. Zij steekt alleen als zij bedreigd wordt, daarna sterft zij. Een hommel kan wel meerdere malen steken. Een honingbij heeft twee magen een voedselmaag en een nectarmaag.
Werkbijen scheiden allerlei stoffen af, zoals was in waszakken (hangen aan het lichaam), enzymen om de nectar zacht te maken (kan ook met water), pollen aan de voeten (sperma van de bloem), propolis aan de voet (vocht uit een boom om delen van de korf af te sluiten, te beschermen tegen ziekten en te beschermen tegen licht), nectar van bloemen uit de nectarmaag, stuifmeel van bloemen met hun poten en lijf, bijenmelk uit keelklieren via de mond en de onderkaak en gif via de angel.
Er zijn vier fases in de levenscyclus van een bij, ei, larve, pop (papa) en volwassen. De koningin legt eieren, bevruchte en onbevruchte. de beruchte komen uit om vrouwelijke werknemers te worden. Uit de vrouwelijke bijen wordt de koningin geselecteerd. De niet bevruchte eieren ontwikkelen zich tot drones, mannelijke bijen.
De eieren van een koningin komen binnen drie dagen uit. Larven eten continue en heel veel. De broedverpleegsters voeden de larven met gelei en bijenbrood (stuifmeel, honing en afscheidingen van de verpleegsters). In 5 dagen worden ze 1570 maal zo groot. De werkbijen verzegelen de larven in een cel en bedekken die met was. De larve spint een cocon rond zijn lichaam. Drones worden pas na 8 dagen in was verzegeld.
De larven worden nu poppen, ze krijgen ogen, vleugels, benen en lichaam. Dat wordt bedekt met kleine haartjes. De ontwikkeltijden zijn verschillend voor koningin (16 dagen), werkbijen (21 dagen) en drones (24 dagen)
Bijen net als hommels bestuiven allerlei soorten cultuurgewassen, waaronder fruitbloesems.
Bijen zijn doof maar hebben een uitstekend richtinggevoel, waardoor ze makkelijk hun nest kunnen vinden ook al is dat ver weg. Ze kunnen wel 3 km naar een bloem vliegen. Ze hebben een uitstekend navigatiegevoel om weer terug te komen bij hun korf. Darren kunnen zelfs 7 km weg vliegen.
Honingbijen, hommels en wespen
Een bij is een wonderlijk en zeer complex insect. Het heeft een zeer belangrijke functie in de natuur.
De honingbij verzamelt nectar en verstuift stuifmeel. Er zijn allerlei soorten bijen, in Nederland ongeveer 32, maar die verzamelen geen nectar en leven niet in een bijenkorf.
Een bijenvolk heeft een koningin. Een mannelijke honingbij wordt een drone genoemd.
Een hommel, behorend tot de bijensoort, is dikker en behaarder dan een bij, eet nectar van de bloem, maar verzamelt geen nectar. Ze slapen in een holletje in de grond. Daar ze van bloem naar bloem vliegen brengen ze stuifmeel van de ene bloem naar andere. Ze zijn de beste verstuivers en kunnen wel 60% van hun lichaamsgewicht aan stuifmeel vervoeren.
wesp is geen bij, eet wel nectar van de bloem, bestuift ook wel maar zet geen nectar af in een honingraat. Het nut van een wesp heeft te maken met het opruimen van ongedierte.
Een hoornaar, een invasieve exoot, die tot de familie van plooivleugelwespen behoort, is schadelijk voor een bijenkolonie. Een hoornaar kan wel meer dan 3 cm worden. Ze doden alle uit een kast komende bijen. Uiteindelijk kruipen ze naar binnen om het nest leeg te roven. Steken van bijen naar de hoornaar heeft geen zin daar de steek niet door het pantser komt.
Hoe maken honingbijen honingraten?
Honderden werkbijen weven honingraten van was van de randen naar het midden. De vorm is steeds die van een zeshoek, een hexagon. Op die manier is de minste hoeveelheid was nodig om de honing op te slaan. Jonge bijen werken in de honingraten.
De was wordt in een vloeibare vorm afgescheiden. In contact met de lucht vlokt de was uit. De bij neemt de vlokken in haar mond en kauwt berop om ze zacht te maken. Bijenwas wordt geproduceerd bij 35 gr. C, die temperatuur wordt behaald door bijen in elkaar te laten grijpen. Er zijn 80.000 vlokken nodig voor een enkele honingraat.
Boodschapperbijen laten de richting zien van de bloemen die ze gevonden hebben. Ze houden rekening met de stand van de zon in de korf. Ze laten de richting aan hun vrienden zien door te dansen. Het aantal keer dat een dansende bij zich omdraait geeft aan hoever de bloemen verwijderd zijn. Ze brengen ook de geur van de bloemenessentie mee en laten die proeven. De groepen bijen gaan in die richting en vinden de bloemen.
Bijen verzamelen de nectar in hun honingmaag en dragen die naar de korf. Daar absorberen jonge bijen de substantie via hun slurf in hun eigen maag en verwerken deze tot een siroop die in de honingraat gegoten wordt. De werkbijen zorgen voor luchtbeweging door met hun vleugels te klapperen, waardoor de siroop stolt en verandert in honing. Vervolgens wordt die laag met bijenwas bedekt om het tegen bederf te beschermen. Als de temperatuur boven de 37 gr. C komt, klapperen bijen met hun vleugels om de temperatuur te verlagen.
Bij lagere temperatuur is de viscositeit voor bijen te hoog. Zij kunnen met hun slurf de niet-vloeibare honing niet opnemen. Als een bij zonder voedsel achterblijft scheiden ze enzymen af om de honing geschikt te maken om te eten. Ook water wordt in de winter gebruikt om de gekristalliseerde honing zacht te maken. Het kristalliseren is afhankelijk van de soort bloem, een zonnebloem kristalliseert in twee maanden, een witte bloem in zes, en honing van een den kristalliseert niet. Imkers laten voldoende honing in de kast achter voor de voeding van de bijen en hun nakomelingen tijdens de wintermaanden. Eventueel maken en geven imkers een speciale suikersiroop.
Een bijenkorf heeft circa 30.000 bijen, Een bij maakt 10 vluchten per dag om nectar te verzamelen en te verstuiven. In een kast zitten 30 ramen. Een kast geeft 25 kg honing per jaar. Een kg honing levert in Nederland circa € 20,- op.
Reactie plaatsen
Reacties